۳ دسته مهم آبزیان کدامند؟

آبزیان

دسته ای از موجودات ناشناخته و بسیار پر اهمیت در جهان که از اهمیت ویژه ای برای بشریت برخوردار هستند آبزیان نامیده می شوند. امروزه از دانش زیست شناسی برای شناخت این نوع جانداران و درک بهتر محیط زیست آنها بهره می بریم. هر قدر که این موجودات را بهتر بشناسیم و درباره تنوع موجود بین آنها اطلاعات بیشتری کسب کنیم، مسائل و ابهامات کمتری را پیرامون تعریف و تنوع شان خواهیم داشت. از آنجایی که امروزه همه موجودات روی این کره خاکی از کوچک تا بزرگ نیازمند توجه ویژه ای هستند پس شناسایی، تشخیص و دسته بندی، مراقبت و در نهایت جلوگیری از نابودی و منقرض شدنشان یک مسئولیت ویژه برای بشریت است.

در این مقاله ما سعی داریم با علم و دانش و توجه به علوم مرتبط، تصویر و نمای جدیدی از سیستم های زنده و غیرزنده ی آبزیان را برای شما بازگو کنیم.

آبزیان به چه جاندارانی اطلاق می شود؟

در این مقاله منظور ما از آبزیان (Aquatics) موجودات زنده و غیر زنده ای هستند که توانایی زیستن در اعماق دریاها و اقیانوس ها و هرجایی که میزان آب لازم برای تنفس و بقا را داشته باشد، دارند.

موجودات زنده آبزی می توانند همانند سایر موجودات زنده ی دیگر در طول زندگی خود تغذیه و تولید مثل کنند. این دسته از جانداران دارای شکل و ساختار، سوخت و ساز و متابولیسم مخصوص به خود بوده و کار و فعالیتی را برعهده دارند که از فعالیت موجودات غیر زنده آبزی متفاوت و متمایز است. شاید بپرسید که منظور از موجودات غیر زنده آبزی چیست؟ ما در ادامه به طور مفصل به این موضوع خواهیم پرداخت. هر آبزی ساختارهای سلولی بخصوصی دارد و با توجه به نوع ساختار سلولی و انعطاف پذیری، کار و فعالیت مربوط به خود را انجام می دهد.

سه دسته مهم آبزیان کدامند؟

۱- حیوانات آبزی (Aquatic animal): حیوانات آبزی به کل حیوانات مهره دار یا بی مهره ای گفته می شود که همه یا قسمتی از عمر خود را در آب یا نزدیک آب زندگی می کنند. بسیاری از حشرات مانند پشه ها و سنجاقک ها در نوزادی دارای لاروهای آبی (موجود نابالغ برخی از جانوران که از تخم بیرون می آیند) و در بزرگسالی دارای بال می باشند. حیوانات آبزی ممکن است از طریق شش هوا را تنفس کنند یا اکسیژن محلول در آب را از طریق اندام های تخصصی به نام آبشش یا مستقیماً از طریق پوست تنفس کنند.

حیوانات آبزی

اصطلاح آبزیان می تواند برای حیواناتی که در آب شیرین یا آب شور زندگی می کنند، اطلاق شود. با این حال، صفت دریایی بیشتر برای حیواناتی که در آب شور یعنی در اقیانوس ها و دریاها و غیره زندگی می کنند به کار برده می شود. حیوانات آبزی (به ویژه حیواناتی که در  آب شیرین زندگی می کنند) به دلیل حساس بودن محیط هایشان اغلب مورد توجه قرار می گیرند. حیوانات آبزی در معرض فشار ناشی از ماهیگیری بیش از حد و مخرب، آلودگی دریایی و تغییرات اقلیمی قرار دارند.

۲- اکوسیستم آبی (Aquatic ecosystem): موجودات زنده آبزی وابسته به یکدیگر و وابسته به محیط شان در این اکوسیستم زندگی می کنند. اکوسیستم های دریایی و اکوسیستم های آب شیرین دو نوع اصلی اکوسیستم های آبی می باشند.

اکوسیستم آبزیان

از عملکردهای مهم زیست محیطی اکوسیستم های آبی می توان به بازیافت مواد مغذی، تصفیه آب، تضعیف سیل ها، شارژ آب های زیرزمینی، حفظ آب، تنظیم آب و هوا و تأمین زیستگاه های آبزیان به ویژه حیات وحش آبی اشاره کرد. اکوسیستم های آبی برای تفریح ​​انسان نیز مورد استفاده قرار می گیرند و برای صنعت گردشگری به ویژه در مناطق ساحلی بسیار مهم هستند.

زمانی که توانایی اکوسیستم در جذب فشار، بیش ازحد ممکن است، سلامتی اکوسیستم آبزی به خطر می افتد. فشار بر روی اکوسیستم آبی می تواند نتیجه تغییرات فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیکی محیط باشد. تغییرات فیزیکی از تغییر در دما و جریان آب و همچنین در دسترس بودن نور ایجاد می شود. باید افزود تغییرات شیمیایی نیز از تغییر در میزان بارگذاری مواد مغذی بیولوژیکی، مواد مصرف کننده اکسیژن و سموم ناشی می شود. تغییرات بیولوژیکی شامل برداشت بیش از حد از گونه های تجاری و معرفی گونه های مهاجم است. جمعیت انسانی هم می تواند با آلودگی آب، ساخت و ساز، تجاوز به مرداب، وارد کردن گونه های مهاجم و… فشارهای بسیار مخربی بر اکوسیستم های آبی وارد کند.

سطح مواد مغذی اکوسیستم های آبی در کنترل فراوانی بسیاری از گونه های جلبک ها تأثیرگذار است. جلبک ها منبع بسیار مهمی از مواد غذایی برای آبزیان هستند، اما در عین حال اگر مقدار جلبک ها زیاد شود هنگام پوسیدگی می توانند باعث آسیب و در نتیجه کاهش جمعیت ماهی ها شوند. تعداد زیاد جلبک ها در محیط های ساحلی همانند خلیج مکزیک، یک منطقه مرده به نام منطقه هیپوکسیک (منطقه ای با کمبود اکسیژن) را ایجاد کرده است.

ماهی ها برای زنده ماندن به اکسیژن محلول در آب احتیاج دارند، اما باید بدانید که میزان نیاز آنها به اکسیژن در بین گونه ها متفاوت است و این موضوع می تواند تحمل آنها به اکسیژن کم را مشخص کند. زمانی که اکسیژن، بیش از حد کم باشد، بعضی از ماهی ها حتی به قورت دادن هوا متوسل می شوند.

برخی موجودات زنده موجود در اکوسیستم های دریایی، شوری را تحمل می کنند و برخی برخی دیگر تحمل آب شور را ندارند که این موضوع می تواند یک عامل تعیین کننده در سازگاری و عدم سازگاری برخی آبزیان در آب های شور باشد. درجه شوری آب یک عامل کنترلی مهم بر روی نوع تالاب و گونه های جانوری مرتبط با آن محسوب می شود. خوب است بدانید که سدهای ساخته شده در بالادست ممکن است سیلاب بهاری و تجمع رسوبات شن و ماسه را کاهش داده و منجر به نفوذ آب شور در تالاب های ساحلی شوند.

از اکوسیستم های آبی می توان به اکوسیستم های دریایی، اکوسیستم های آب شیرین، اکوسیستم های دریاچه (یا اکوسیستم های آبهای راکد)، اکوسیستم های حوضچه ای، اکوسیستم های موج زی و اکوسیستم های تالابی اشاره کرد.

۳- گیاهان آبزی (Aquatic plant): گیاهان آبزی یک دسته مهمی از آبزیان می باشند که همانند درختان عمل می کنند و محیط آبی را زیباتر و سالم تر می سازند. دی اکسید کربن و گازهای مضر آب را می گیرند و به جای آنها اکسیژن تولید می کنند. مکانی برای پنهان شدن بعضی گونه های ماهی محسوب می شوند و برای تولیدمثل بیشتر ماهی ها به عنوان یک محرک محسوب می شوند. همچنین این گیاهان با جذب مواد معلق در آب باعث شفاف شدن آب شده و با جذب بعضی از باکتری های مضر و معلق در آب باعث سلامتی محیط آبی می شوند و از این رو نقش بسیار مهمی در برقرای تعادل و پایداری اکوسیستم آبی ایفا می کنند.

گیاهان آبزی

گیاهان بر روی خشکی اولین چرخه تولید مواد غذایی محسوب می شوند و با جذب نور و گاز کربنیک از محیط و تولید اکسیژن، عمل فتوسنتز را انجام می دهند. گیاهان آبزی هم با جذب نور و گرفتن گاز کربنیک از محیط آب، اکسیژن تولید می کنند که این کار نقش مهم و حیاتی در تأمین اکسیژن آب جهت تنفس ماهی ها و آبزیان دارد. تداوم زندگی گیاهان آبزی بسیار وابسته به سازگاری با محیط است از این رو چنانچه با هر گونه آلودگی مواجه شوند، سازش پذیری خود را از دست داده و قادر به حیات نخواهند بود.

۶ نکته مهم در مورد حیوانات آبزی

۱- علاوه بر حیواناتی همانند ماهی ها و بیشتر نرم تنان مثل حلزون، می توان از اصطلاح «حیوان آبزی» برای پستانداران آبزی مثل نهنگ و گاوهای دریایی که نمی توانند در روی خشکی زنده بمانند استفاده کرد.

۲- اصطلاح پستانداران آبزی نیز در مورد پستانداران چهارپا همانند سمور دریایی (Lontra canadensis) و سگ آبی (Castoridae) اعمال می شود، اگرچه اینها در گروه دوزیستان نیز قرار می گیرند.

۳- اکثر دوزیستان دارای یک مرحله لارو آبی می باشند، اما در بزرگسالی بر روی زمین زندگی می کنند و ممکن است برای جفت گیری به آب برگردند.

۴- دوزیستانی مانند قورباغه ها و وزغ ها در حالی که برای حیات به آب نیاز دارند ولی در طبقه بندی محیطی از آبزیان مجزا شده اند.

۵- بیشتر نرم تنان دارای آبشش هستند، در حالی که برخی از حیوانات دریایی به جای آبشش دارای شش و برخی از دوزیستان هم شش و هم آبشش دارند.

۶- از انواع حیوانات آبزی می توان به اسب دریایی، خارپوست دریایی، خوک آبی، دلفین، ستاره دریایی، سفره ماهی، سمندر آبی، شاه‌ماهی، شقایق دریایی، شیر دریایی، شیرماهی، عروس دریایی، عنکبوت آبی، فک، فیل دریایی، قزل‌آلا، کوسه، گاودریایی، گراز دریایی، گربه دریایی، مارماهی، مرجان دریایی، نوک‌اردکی، انواع نهنگ ها (نهنگ آبی، نهنگ اسپرم، نهنگ پیلوت، نهنگ خاکستری، نهنگ رایت، نهنگ سفید، نهنگ عنبر، نهنگ قاتل، نهنگ گرینلندف نهنگ گوژپشت، نهنگ مینک، نهنگ کبود)، هشت‌پا و وال آبی اشاره کرد.

نیلوفر آبی

نیلوفر آبی آمازون یکی از بزرگترین گیاهان آبزی جهان می باشد. برخی از نمونه های آشنای دیگر گیاهان آبزی عبارتند از قلب شناور، کریپتوکورین (Cryptocorynes) ، خزه جاوه (Java Moss)، خزه توپی، نیلوفر موزی (Nymphoides aquatica) و سنبل آبی باشد.

خدا نگهدار آبزیان باشد!

همانطور که اشاره شد، آبزیان همانند سایر موجودات زنده نقش مهمی در محیط زیست ایفا می کنند و هر یک دارای ویژگی ها و خصوصیات ویژه ی خود می باشند. وقتی از حقوق حیوانات صحبت می کنیم  کمتر کسی به جنایتی که در حق این موجودات می شود فکر می کند و کسی به فکر صدها میلیارد ماهی به دام افتاده در قلاب ها و تورهای ماهیگیری نیست. برخی از آنها به عنوان یک ماده ی غذایی مهم برای انسان ها به شمار می روند و برخی دیگر برای بقای سایر آبزی ها قربانی می شوند. برخی از حیوانات آبزی در دلفیناریوم ها برای سرگرمی بشر و برخی دیگر برای زیبایی منازل در آکواریوم های تنگ و تاریک اسیر می شوند. پس جا دارد که کمی نگران نابودی و انقراض شان باشیم.

توجه داشته باشیم که دسته بندی فوق الذکر تنها نگاهی گذرا به موضوع آبزیان است و هر کدام از موارد فوق به تنهایی نیازمند بحث و بررسی تفصیلی می باشند که انشاالله در آینده نزدیک به تک تک آنها خواهیم پرداخت.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *