کوچ پرندگان به چه معناست؟ ۱۲ نوع آن کدامند؟

کوچ پرندگان
ده می روز جهانی پرندگان مهاجر نامگذاری شده است. کوچ پرندگان در زمان ها و مکان های مختلف اتفاق می افتد، برخی از پرندگان روز را برای مهاجرت انتخاب کرده و برخی دیگر شب را برای مهاجرت ترجیح می دهند. برخی از پرندگان دوست دارند تنهایی کوچ کنند و برخی دیگر دوست دارند جفتی یا گروهی اقدام به این کار نمایند. پرندگانی که برای اولین بار کوچ می کنند با خطرات بسیاری مواجه بوده و درصد مرگ و میر آنها بیشتر از سایر پرندگان می باشد.

تحقیقات انجام شده حاکی از آن است که پرندگان روی نوک بالایی و چشم خود دارای کریستال های مغناطیسی بوده و از آنها به عنوان یک قطب نمای مغناطیسی استفاده می کنند. همچنین بهتر است بدانید پرندگان از طلوع و غروب خورشید و تصاویر چشمی و اراضی موجود روی زمین (مثل کوه، دشت، دریا و…) برای جهت یابی استفاده می کنند.

ایران با قرار گرفتن بر سر یکی از دو مسیر مهم کوچ پرندگان نقش مهمی در تداوم زندگی این پرندگان ایفا می کند. بهتر است بدانید که از ۵۴۸ گونه موجودِ پرندگان مهاجر حدود ۳۴۰ گونه از آنها وارد ایران می شوند.

ابتدا با تعریف مهاجرت پرندگان کارمان را شروع کرده و در ادامه به دلایل مهاجرت، انواع مهاجرت، عوامل مهم کاهش پرندگان مهاجر شکاری به ایران خواهیم پرداخت و در انتها نیز حقایق جالبی از مهاجرت پرندگان را برایتان بازگو می کنیم.

کوچ پرندگان یعنی چه؟

به رفت و برگشت پرندگان از زیستگاه بهاره به زیستگاه پاییزه و بالعکس را به علت تغییر فصول و تغییر شرایط زیست محیطی، کوچ یا مهاجرت می نامند. این مهاجرت در برخی اوقات توأم با تغییرات وزن، رژیم غذایی، تغییرات جسمی و رفتاری پرندگان می باشد که این امر به طول مدت و محل مهاجرت بستگی دارد.

پرستوی دریایی قطبی
پرستوی دریایی قطبی

طولانی ترین مسیری که برای کوچ پرندگان (به انگلیسی:Bird migration ) ثبت شده متعلق به پرستوی دریایی قطبی (sterna paradisaea) با طول مسافت برابر با حدود ۷۱ هزار کیلومتر از قطب شمال تا قطب جنوب می باشد.

باید بدانید که بادخورک ها (Swift) نیز بیشترین مدت زمان پروازِ بدون فرود را به خود اختصاص داده اند. این پرندگان می توانند چند ماه بدون اینکه فرود بیایند، پرواز کنند. همچنین آنها می توانند در حین پرواز استراحت کرده، آب و غذا خورده و حتی در هوا جفت گیری کنند.

آیا همه پرندگان مهاجرت می کنند؟

با تغییر فصل ها و آمدن زمستان می توان شاهد کوچ پرندگان بود. پرندگان حیواناتی هستند که می توانند در طول مهاجرت مسافت های طولانی را طی کنند. اما آیا همه پرندگان مهاجرت می کنند؟

۲۵ درصد پرندگان جهان نیازی به مهاجرت نداشته و می توانند در تمام طول سال در یک محیط کاملاً شاد زندگی کنند. از طرفی حدود ۷۵ درصد پرندگان در آمریکای شمالی به دلایل مختلف مثل یافتن منبع فراوان غذا یا آب و هوای بهتر این کار را انجام می دهند. پرنده بالتیمور اوریول یکی از گونه های اصلی در امتداد سواحل شرقی، در زمستان به جنوب مهاجرت می کند.

دلایل مهاجرت پرندگان

  • تغییر ناگهانی فصول
  • تغییرات اقلیمی و جوی
  • تغییر درجه حرارت
  • میزان دسترس به مواد غذایی
  • عدم احساس امنیت
  • ترشح هورمون های خاص
  • رفتارهای جنسی
  • طولانی شدن روزها
  • جفت یابی و جفت گیری
12 نوع کوچ پرندگان
انواع کوچ پرندگان

۱۲ نوع کوچ پرندگان که تاکنون نمی دانستید!

۱- فصلی (Seasonal)

شناخته شده ترین و گسترده ترین نوع مهاجرت بر مبنای تغییر فصل ها از تابستان به پاییز و همچنین از زمستان به بهار می باشد.

۲- عرض جغرافیایی (Latitudinal)

به مهاجرت بین مناطق با عرض جغرافیایی مختلف از شمال به جنوب و بالعکس گفته می شود. این نوع مهاجرت عمومی ترین نوع کوچ پرندگان بوده و پرندگان زیادی از قطب شمال (Arctic) به منطقه استوایی (tropics) مهاجرت می کنند. جهت دقیق مهاجرت با ویژگی های جغرافیایی مثل رشته کوه ها، خطوط ساحلی و زیستگاه های موجود تعیین می شود.

۳- طول جغرافیایی (Longitudinal)

مشابه مهاجرت عرض جغرافیایی بوده، با این تفاوت که این نوع مهاجرت از غرب به شرق یا از شرق به غرب می باشد. این نوع مهاجرت در بین پرندگان اروپایی متداول تر است.

۴- ارتفاعی (Altitudinal)

این نوع مهاجرت به علت وجود شرایط نامساعد و سردی ارتفاعات، به طرف دشت ها و مناطق گرم تر می باشد. هنگام بارش شدید برف، ماندن در ارتفاعات غیرممکن بوده و پرندگانی که در کوه های بلند زندگی می کنند در زمستان به طرف ارتفاعات پایین تر حرکت می کنند و ممکن است با این کار و تنها با طی مسافت چند صد پایی به زیستگاه ها و منابع غذایی بیشتری دسترسی پیدا کنند.

۵- حلقه ای (Loop)

مسیر رفت و برگشت پرندگان در این مهاجرت کاملا متفاوت می باشد، از این رو پرندگان از مناطق مختلفی عبور می کنند. در مهاجرت حلقه ای (Loop) اغلب پرندگان از منابع متفاوتی در زمان های مختلف بهره می گیرند. مثلاً مرغان زرین پر یا مگس خوار خرمایی مایل به قرمز (hummingbirds) از یک مسیر ساحلی در بهار در مسیر خودشان از مکزیک به آلاسکا عبور می کنند و از گل های وحشی کوهستانی موجود در مسیر جنوبی خودشان بهره می گیرند. کوچ حلقه ای در میان بسیاری از پرندگان دریایی و ساحلی که از تغییرات فصلیِ الگوهای باد برای کمک به پروازشان بهره می گیرند بسیار رایج می باشد.

۶- عشایری (Nomadic)

این نوع کوچ پرندگان با توجه به مواد غذایی و منابع آب موجود قابل پیش بینی نبوده و می تواند نامنظم باشد. پرندگان عشایری تمایل دارند در همان محدوده باقی بمانند اما در صورت کمبود منابع ممکن است برخی ها آن محدوده را ترک کنند. با این حال، با مساعد شدن اوضاع زیستگاه (مثل بارندگی و فراوانی طعمه و فصل برداشت محصولات زراعی) این پرندگان بازهم به این محدوده باز می گردند. سهره و قوهای سیاه از این نوع مهاجرت استفاده می کنند.

۷- متهاجم (Irruptive)

بی نظمی های پرندگان باعث مهاجرت های غیر قابل پیش بینی اما دیدنی و تماشایی می شود که غالباً در زمستان باعث ورود بسیاری از پرندگان به مناطق ناآشنا و استثنایی می شود. برعکسِ مهاجرت عشایری، در این نوع مهاجرت پرندگان را می توان دور از محدوده مورد انتظار خود پیدا کرد که فقط به علت جستجوی آب و غذای مناسب می باشد. باسترک، سینه سرخ و جغدبرفی از جمله پرندگانی می باشند که اقدام به این نوع مهاجرت می کنند.

۸- پراکنده (Dispersal)

اگرچه همیشه یک مهاجرت واقعی محسوب نمی شود، با این حال پراکندگی پرندگان نسبتاً قابل پیش بینی و فصلی بوده و تنها یک بار در طول عمر یک پرنده اتفاق می افتد. در این مهاجرت پرندگان نوجوان مجبور می شوند از مناطقی که در آنجا متولد شده اند، دور شده و مثل پدر و مادر خود به دنبال مناطق دیگری بروند. این نوع مهاجرت بیشتر در بین پرندگانی مثل دارکوب که ساکن سالانه ی یک محدوده بوده و در طول سال از قلمرو خود دفاع می کند بسیار رایج می باشد.

۹- جفتک چارکش یا پایکوبانه (Leap Frog)

این نوع مهاجرت یک الگوی منحصر به فردی می باشد که پرندگان شمالی مسافت های طولانی را نسبت به جمعیت کم تحرک همین گونه، جست و خیز کنان و پایکوبان طی می کنند.

۱۰- معکوس (Reverse)

مهاجرت معکوس نوعی ناهنجاری در بین پرندگان مهاجر محسوب شده و بیشتر اوقات در پاییز دیده می شود. در این نوع مهاجرت زمانی که پرندگان جوان سردرگم و گیج شوند به جای مهاجرت در مسیر مورد انتظار و پیش بینی شده به جهت مخالف پرواز می کنند. این پرندگان گمشده به دور از مکان های متداول و سنتی خود، مهاجرتشان را به عنوان خانه به دوش یا آواره به پایان می رسانند. این نوع کوچ معمولاً در میان تعداد زیادی از پرندگان مشاهده نمی شود بلکه به احتمال زیاد در میان پرندگان تکی دیده می شود که گاهی اوقات می تواند بسیار تماشایی و دیدنی باشد.

۱۱- پوست اندازی (Molt)

بعضی از پرندگان تنها به علت سازگاری و تطابق با دوره های پوست اندازی یا ریختن پرهای سالانه ی خود، اقدام به مهاجرت می کنند. در طی این نوع کوچ، پرندگان زیستگاه خود را با هدف زندگی در یک منطقه امن ترک می کنند. این پرندگان بسیار آسیب پذیر بوده و توانایی پرواز در مسافت کوتاهی را دارند. بعد از انجام پوست اندازی آنها فارغ از فصل یا آمادگی برای تخم گذاری دوباره، به محدوده قبلی خود باز می گردند. این پدیده در بین طیف گسترده ای از گونه های اردک دیده می شود.

۱۲- بی هدف (Drift)

یک واقعه نادر اما بسیار پیش بینی شده است که بسیاری از پرنده نگرها علاقه مند به دیدن آن می باشند. در این نوع مهاجرت تعداد زیادی از پرندگان مهاجر از مسیرهای مهاجرت خودشان به علت طوفان منحرف می شوند و صحنه های جالب و تماشایی می آفرینند.

۱۱ حقیقت شگفت انگیز از کوچ پرندگان

۱-  مرغ مگس خوار (Hummerbirds) با وزن متوسط ۵۱ گرم کوچکترین پرنده مهاجر است که می تواند با سرعت ۴۸ کیلومتر در ساعت سفر کند. این پرندگان مهاجرت خودشان را دو بار در سال در مسیر خلیج مکزیک طی می کنند. مرغ های مگس خوار این پرواز ۹۶۵ کیلومتری را بدون توقف انجام می دهند که طولانی ترین مسافرت ثبت شده برای یک پرنده کوچک است.

۲- پرندگان مهاجر می توانند تا ۲۵۷۵ کیلومتری سفر کنند. برخی با سرعت ۴۸ کیلومتر در ساعت این کار را انجام می دهند که حدود ۵۳۳ ساعت طول می کشد تا به مقصد نهایی خود برسند. با ۸ ساعت سفر در طول روز  حدود ۶۶ روز طول می کشد تا برخی از پرندگان به مقصد نهایی خود برسند.

۳- بعضی از پرندگان در ارتفاعات زیاد مهاجرت می کنند. مرغان آوازه خوان در ارتفاعی به اندازه ۱۵۲ تا ۶۱۰ متری و غازها و کرکس ها در ارتفاعی به اندازه ۸۸۳۹ تا ۱۱۲۷۷ متری پرواز می کنند. برخی دانشمندان بر این باورند که پرندگان به منظور صرفه جویی در مصرف انرژی و کاهش ضربات باد به بال هایشان در ارتفاعات بالاتر سفر می کنند.

۴- پرندگان مهاجر به طور غریزی می دانند کجا مهاجرت کنند و چگونه به خانه بازگردند. آنها از ستاره ها، خورشید و مغناطیس زمین برای مسیریابی خودشان استفاده می کنند. آنها تقریباً همیشه به خانه خود به جایی که متولد شده برمی گردند.

پرندگان مهاجر
مسیریابی توسط پرندگان مهاجر

۵- پرندگانی که خود را برای سفر طولانی زمستان آماده می کنند، چربی را در بدن خود ذخیره کرده و با غذاهای خاصی به بدن خود سوخت رسانی می کنند. همچنین آنها ۵۰ درصد از وزن بدن خود را ذخیره می کنند. تغذیه پرندگان در تمام طول سال بسیار مهم است؛ به ویژه هنگامی که از مهاجرت باز می گردند و هنگامی که برای مهاجرت آماده می شوند بسیار گرسنه می باشند!

۶- پرندگان در زمان های مختلف مهاجرت می کنند. زمانی که ما به فعالیت های روزانه مشغول هستیم پرندگان مهاجر در حال تغذیه و استراحت هستند. بسیاری از پرندگان در طول شب مهاجرت می کنند چون هوا خنک تر بوده و دیگر نیازی نیست برای رفع تشنگی توقف کنند. آنها همچنین شکارچیان کمتری در هنگام شب دارند. غازها و درناها در طول روز مهاجرت می کنند.

۷- ایالت ویسکانسین یک مقصد مهاجرتی محبوب برای پرندگان محسوب می شود. در ماه می که به ماه کوچ پرندگان مشهور است، تخمین زده می شود که روزانه ۳ میلیون پرنده در طول شب از مرز ایالت ویسکانسین عبور می کنند. باید بدانید که حدود ۳۰ میلیون پرنده در طول روزهای شلوغ مهاجرت در فصل بهار به این ایالت مهاجرت کنند.

۸- پرندگان مهاجر در طول سفرشان با خطرات زیادی مواجه می شوند که از مهم ترین آنها می توان به شکار توسط جغد یا شاهین، کم آبی، گرسنگی، دکل های حفاری نفت در اقیانوس، توربین های بادی، نیروگاه ها و تغییرات شدید اقلیمی اشاره کرد.

۹- پرندگان پس از اتمام مهاجرت خود به موارد خاصی مثل مواد غذایی، آب و مواد لانه سازی نیاز دارند. آنها بعد از طی مسافت های طولانی و مصرف انرژی زیاد، بسیار گرسنه خواهند بود. همچنین آنها اگر بعد از اتمام مهاجرت، آب کافی ننوشند ممکن است با کمبود آب بدن مواجه شوند. باید بدانید که آنها برای تخم گذاری به لانه نیاز دارند و می توانند از نخ و ریسمان، علف و یونجه خشک، موی حیوانات خانگی، نوارهای پارچه ای یا شاخه ها یا خزه های طبیعی و حتی با کمال تأسف از ته سیگار برای لانه سازی استفاده کنند. سعی کنید اگر پرندگان مهاجر به حیاط شما آمدند غذا و وسایل لانه سازی را برای آنها آماده کنید.

۱۰- تک درنای سفید سیبری از خانواده درناها بوده و تنها پرنده ای است که می توان در زمستان آن را در شمال ایران در تالاب فریدون‌ کنار مشاهده کرد. این پرنده بدنی سفید، صورت قرمز، منقار سیاه و پاهای سرخ رنگ بلندی دارد که هر ساله تک و تنها به ایران مهاجرت می کند.

۱۱- سالانه حدود ۵۰ میلیارد پرنده در سرتاسر دنیا مهاجرت می کنند.

عوامل مهم کاهش جمعیت پرندگان مهاجر شکاری به ایران

استان اصفهان به علت واقع شدن در مرکز کشور ایران و همچنین به علت وجود زاینده رود، باتلاق گاوخونی و مناطق کوهستانی زاگرس، هرسال با شروع فصل مهاجرت پذیرای تعداد زیادی از پرندگان می باشد. در چند سال اخیر مشاهده می کنیم تعداد این پرندگان و توقف آنها در اصفهان کاهش یافته و حتی برخی اوقات پرندگان بدون اینکه در این شهر توقف کنند از این استان به صورت گذری عبور می کنند.

کوچ پرندگان به ایران
مهاجرت پرندگان به اصفهان

از آنجا که امروزه صنعت اکوتوریسم، پرنده نگری و زیبایی زاینده رود و تالاب بین‌المللی گاوخونی وابسته به کوچ پرندگان مهاجر است؛ سعی کردیم تا با نگاهی دقیق به اوضاع موجود، دلایل اصلی کاهش کوچ پرندگان شکاری به این منطقه را ذکر کنیم که مهمترین آنها عبارتند از:

  • خشکسالی های پی در پی و خشک شدن فصلی زاینده رود و باتلاق گاوخونی
  • شکار و زنده گیری پرندگان و قاچاق آنها به کشورهای عربی
  • مسمومیت و مرگ و میر پرندگان شکاری لاشه خوار مانند کرکس و عقاب به علت تغذیه از زباله های بازیافت نشده یا لاشه دام‌ و طیور معدوم سازی نشده
  • برخورد پرندگان شکاری مانند عقاب به کابل های برق فشار قوی و شکستن بال و به دنبال آن مرگ این پرندگان
  • اصابت گلوله و ساچمه به این پرندگان از طرف شکارچیان ناشی
  • کشتن پرندگان شکاری توسط افرادی که کبوترهای خانگی شان طعمه این پرندگان می شود

نتیجه گیری

در حالی که هنوز بسیاری از دلایل و ابعاد کوچ پرندگان ناشناخته است اما به عقیده کارشناسان، پرندگان برای افزایش شانس بقای خود کوچ می کنند که می تواند به معنای یافتن بهترین منابع برای زادآوری، استفاده از منابع غذایی مختلف یا انتقال به زیستگاه های مناسب تر و امن تر در زمان های مختلف سال باشد. همانطور که دلایل مختلفی برای کوچ پرندگان وجود دارد روش های مختلفی هم برای انجام این کار می توان ذکر کرد.

بعضی از پرندگان می توانند ساعت ها و حتی روزهای طولانی پرواز کنند، برخی دیگر مسافت کوتاهی پرواز کرده و در طول مسیر سوخت گیری می کنند و برخی هم ممکن است از الگوهای آب و هوایی یا باد برای کمک به مهاجرت بهره بگیرند. آموزش و فرهنگ سازی مناسب و در نتیجه آن افزایش آگاهی مردم می تواند یک محیط امن برای این پرندگان ایجاد کند و صنعت اکوتوریسم در ایران رواج بهتری یابد. برگزاری کلاس های آموزشی برای کودکان، اطلاع رسانی دقیق از طریق شبکه های اجتماعی و رسانه های عمومی، برگزاری نمایشگاه های عکس و افزایش فرهنگ پرنده نگری و… می تواند برخی از راهکارهای مؤثر برای فرهنگ سازی و آموزش در ایران باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *