چگونه از نابودی پوشش گیاهی جلوگیری کنیم؟

پوشش گیاهی
[box type=”custom” color=”#8c8c8c” bg=”#c1f4ce” border=”#8cd8b9″]

با زوال پوشش گیاهی به قطعیت می‌توان گفت بشر آسایش و امنیت غذایی خود را از دست خواهد داد.

از سرمایه ها و ثروت های غیرقابل برگشت یک کشور می‌توان به مراتع، جنگل‌ها و فضای سبز آن اشاره کرد که حراست از این گنجینه های گران‌بها در توسعه و آبادانی آن مرز و بوم نقش مهمی ایفا می‌کنند. این سرمایه‌ها بی شک جایگاه ویژه ای در فرآیند توسعه اقتصادی کشور دارند، تا آنجا که روانشناسان و اقتصاددانان با داشتن اتفاق نظر در این موضوع می‌گویند: «محیط سبز تأثیر مستقیمی بر سلامت روحی و روانی انسان دارد و به طور مستقیم بر کاهش هزینه های درمانی یک جامعه تأثیر می‌گذارد.»

[/box]

 

منظور از پوشش گیاهی چیست؟

پوشش‌گیاهی (به انگلیسی: Vegetationf) به کلیه روییدنی های سطح هر منطقه اعم از درخت، درختچه، گونه‌های مرتعی که در زیستگاه‌های طبیعی و مصنوعی وجود دارند گفته می‌شود. به عبارت دیگر، پوشش گیاهی در بر گیرنده تمامی گونه‌های گیاهی یک منطقه و شیوه توزیع مکانی و زمانی آنهاست.

حفاظ گیاهی یک منطقه نقش بسیار مهمی در جلوگیری از سیل دارد، زیرا گیاهان مانع از برخورد مستقیم قطره های باران با خاک می‌شوند که این عمل باعث می‌شود سرعت قطره های باران گرفته شود و آب فرصت مناسب برای نفوذ در خاک را پیدا کند.

[quote]

تحقیقات نشان می‌دهد که از زمان انقلاب صنعتی تا به اکنون، نزدیک به ۵۷۱ گونه‌ی گیاهی کشف شده توسط انسان منقرض شده‌اند.

[/quote]

تأثیر آن در زیست کره چیست؟

پوشش گیاهی چندین کارکرد مهم را در زیست کره، در همه مقیاس های مکانی ارائه می‌دهد که عبارتند از:

پوشش گیاهی

اول: جریان چرخه های بیوژئوشیمیایی بیشماری را کنترل می‌کند، که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به آب، کربن و نیتروژن اشاره کرد. همچنین در تعادل بخشی به انرژی های محلی و جهانی از اهمیت بالایی برخوردار است. چنین چرخه هایی نه تنها برای الگوهای جهانی پوشش گیاهی بلکه برای اقلیم آب و هوا نیز مهم هستند.

دوم: به شدت بر ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﺧﺎک ﺗﺄﺛﯿﺮ می‌گذارد که این موضوع ویژگی هایی از جمله باروری و ساختار گیاهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

سوم: به عنوان زیستگاه حیات وحش و منبع انرژی برای طیف گسترده ای از گونه های جانوری روی کره زمین (و در نهایت، برای کسانی که از این حیوانات تغذیه می‌کنند) نقش ایفا می‌کند.

همچنین پوشش گیاهی برای اقتصاد جهانی در استفاده از سوخت های فسیلی به عنوان منبع انرژی، در تولید مواد غذایی، چوب و سایر مواد از اهمیت ویژه ای برخوردار است. شاید از همه مهم‌تر، پوشش گیاهی (از جمله جلبک ها) منبع اصلی اکسیژن موجود در جو بوده و سیستم های متابولیسم هوازی را قادر می‌سازد تا تکامل و پایداری پیدا کنند.

سرانجام با توجه به اینکه بشر با گیاهان دارویی، غذا و سرپناه تکامل یافته است، پوشش خوب گیاهی از نظر روانشناختی برای انسان ها که در تماس مستقیم با آن هستند از اهمیت مخصوصی برخوردار است ولی متأسفانه طبق جدیدترین آمارها بیش از ۲۰ درصد گونه های گیاهی جهان با خطر انقراض مواجه‌اند و این می‌تواند خطری بسیار جدی برای بشریت باشد.

انواع مرتع بر اساس نوع پوشش های گیاهى

مرتع مشجر

به مرتعی که دارای درخت و درختچه باشد، مرتع مشجر می‌گویند. به عبارتی دیگر مرتع مشجر به مرتعی گفته می‌شود که شامل درختان جنگلی باشد. در این گونه از مرتع ها، گیاهان مرتعی در بین درختان خودرو (به طور پراکنده وجود دارند) رشد می‌کنند. به دلیل اینکه در جنگل های انبوه نور کافی به گیاهان مرتعی نمی‌رسد امکان رویش آن‌ها وجود ندارد.

مرتع غیر مشجر

مراتع غیر مشجر داراى گونه های گیاهى غیردرختى و غیر درختچه‌اى می‌باشند که از گونه های بوته‌اى و علوفه ای یک‌ساله و چندساله پنهان شده‌اند. این مراتع در اکثر نواحى ایران یافت می‌شوند و بیشترین مراتع کشور از نوع مرتع غیر مشجر می‌باشند.

تأثیر دما و میزان بارندگی

دما و میزان بارندگی از مهم‌ترین عواملی هستند که بر نوع پوشش‌گیاهی یک ناحیه تأثیر می‌گذارند. برای مثال بیشتر گیاهان در استرالیا با شرایط خشک سازگار می‌باشند. پوشش‌گیاهی این کشور در بیشتر مناطق به صورت تپه های چمنزاری می‌باشد که این چمنزارها را می‌توان در مناطق غربی و جنوبی استرالیا مشاهده نمود. جالب است بدانید که این تپه های چمنزاری حدوداً یک چهارم پوشش‌گیاهی استرالیا را تشکیل داده اند.

[quote]

به منطقه ای که جمعیت درختان در آن بسیار کم باشد چمنزار گفته می‌شود.

[/quote]

نقش پوشش‌گیاهی در فرسایش خاک چیست؟!

پوشش گیاهی یکی از مهم ترین مؤلفه های تأثیرگذار در فرسایش خاک محسوب می‌شود. هرچقدر درصد پوشش گیاهی افزایش یابد، میزان فرسایش خاک نیز کاهش می‌یابد.

پوشش گیاهی از طریق حفظ خاک در برابر ضربه های قطره های باران، افزایش میزان نفوذپذیری آب در خاک، کاهش سرعت جریان رواناب سطحی و بهبود خواص فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک، باعث کاهش فرسایش می‌شود. همچنین نوع گیاه پوششی زمین در طول زمستان، به ویژه در زمین های کشاورزی، به مقدار فراوانی بر میزان فرسایش خاک و کیفیت آب تأثیر می‌گذارد.

[quote]

پوشش گیاهی زمین حاوی کلروفیل است که نور قرمز و آبی را جذب می‌کند و نور سبز را بازتاب یا عبور می‌دهد؛ به همین دلیل است که برگ‌های درختان، سبز به نظر می‌رسند.

[/quote]

ایران از نظر پوشش گیاهی به چند منطقه تقسیم می‌شود؟

دانشمندان و پژوهشگران راه های متفاوتی برای طبقه بندی پوشش‌گیاهی ایران پیشنهاد داده‌اند و معتقدند که در کشور ما قریب به ۱۰ هزار نوع گیاه وجود دارد، از این رو می‌توان ایران را از نظر گروه های گیاهی به شش منطقه تقسیم نمود:

 

جنگل های ایران

۱- منطقه جنگل های برگ پهن مرطوب شمالی: این مناطق در بین خط الراس های طالش و البرز در قسمت های مجاور دریای خزر قرار دارند. پوشش گیاهی این منطقه را گیاهانی همانند عروس آبی، زنبق، نیلوفر آبی، بلوط، انجیلی، نارون، راش، توسکا، انار و تمشک تشکیل می‌دهند.

۲- منطقه جنگل های برگ پهن غربی: این منطقه تمامی جنگل های ناحیه زاگرس را در بر می‌گیرند که بیشتر شبیه به پارک هستند. درختانی همانند بلوط، گردو، انجیر، گلابی، سیب، بادام و تمشک پوشش گیاهی این منطقه را تشکیل می‌دهند.

۳- منطقه استپی کوهستانی: این منطقه شامل کوه های شمال خراسان و آذربایجان است و فراوانی گیاهان آن بر اساس جنس خاک و میزان بارش سالانه متفاوت می‌باشد.

۴- منطقه خشک رودهای کوهپایه ای: این مناطق بخش زیادی از کشور را در بر می‌گیرند و از گونه های گیاهی این مناطق می‌توان به انواع نباتات، سرو کوهی یا اُرس، گیلاس، انواع آلو، چوبک، اسپرس و گیاهان صمغ دار، انواع خار، گل گندم و… اشاره کرد.

۵- منطقه خشک رودهای بیابانی: این منطقه شامل همه کویرها و ریگ زارها، شن زارها می‌باشد و در همه آن‌ها انواع گونه های گیاهی همانند کهورک، اسفند، کاروان کش، انواع قچ، انواع خار، اقاقیا، سرده و کهور وجود دارد.

۶- منطقه جنگل های ساحلی جنوبی: این مناطق در حاشیه فلات ایران قرار دارند و گیاهانی همچون: انواع انبه، سه پستان، استبرق، لور، نارگیل، موز، خرزهره، کهور, نیشکر، خرما، درخت حرّا در آنها دیده می‌شوند.

۴ علت اصلی نابودی پوشش گیاهی ایران کدامند؟

۱- معیشت ناپایدار

امروزه در نواحی شمالی کشور با بیشتر شدن فقر جوامع محلی و افزایش آمار ساکنین، امرار معاش اکثر مردم با بهره برداری از منابع طبیعی صورت می‌گیرد. دامداری سنتی (اصلی ترین عامل)، استخراج چوب از منابع جنگلی و تأمین سوخت از جمله فعالیت هایی می‌باشند که باعث از بین رفتن پوشش گیاهی یک منطقه می‌گردند.

۲- سیاست‌های توسعه‌ای و عملیات عمرانی

قسمتی از نابودی پوشش گیاهی ایران به فعالیت‌های عمرانی همانند توسعه جاده‌ها و بزرگراه‌ها،‌ احداث سدهای بزرگ و خطوط لوله‌های نفت و گاز، کشف و بهره‌برداری معادن و… مربوط می‌شود.

۳- توسعه نامتوازن زندگی شهری

یکی از نشانه های گسترش و توسعه ناهماهنگ زندگی شهری، دفن پسماند و زباله‌های شهری در گستره ی منابع طبیعی (بخصوص در جنگل‌های شمالی ایران) و در نتیجه ایجاد آلودگی‌های زیست محیطی می‌باشد. پس باید همزمان با پیشرفت شهرها مدیریت نوین و بازیافت زباله‌ها مد نظر قرار گیرد.

۴- فرهنگ نادرست طبیعت‌گردی

متأسفانه همزمان با توسعه مکان های گردشگری-تفرجی در فضاهای طبیعی کشور شاهد رهاسازی زباله‌ها، بوته کنی و بریدن سرشاخه‌های درختان برای سوخت و برپا کردن غیر اصولی آتش در دل طبیعت هستیم. این موارد علاوه بر آلودگی‌های دیداری زیست محیطی، زمینه تضعیف درختان و بروز آتش سوزی‌ها را در پی دارد.

[quote]

۱۰میلیون متر مربع از مساحت جنگلی مازندران به دلیل ساخت ویلا تخریب شده است.

[/quote]

جنگل ها

چگونه از نابودی پوشش گیاهی جلوگیری کنیم؟

۱- جلوگیری از تغییر کاربری زمین ها

۲- نیرو بخشی و اهمیت بیشتر به بیمه محصولات جنگلی و مرتعی

۳- بالا بردن سطح بینش مرتع داران و جنگل نشینان با نشان دادن آموزش‌های علمی و عملی

۴- سازمان‌دهی و کنترل دامداران سنتی از حیث پایین آوردن وابستگی دام ها به مراتع و جنگل ها

۵- شناخت عادات جنگل نشینان و مدون ساختن دانش بومی آنان و آمیختگی با شیوه‌های نوین علمی و لحاظ کردن آنها در تدوین طرح‌ها و برنامه‌های اجرایی به منظور جلب مشارکت بیشتر جوامع محلی.

 

نتیجه گیری

در گذشته نفوذ در پهنه جنگل ها، مراتع و پوشش گیاهی، قرن ها به طول می‌انجامید. اما متأسفانه در قرن حاضر نابودی محیط زیست با رشد جمعیت و پیشرفت صنایع و تکنولوژی در زمانی کمتر و با سرعت بیشتری به پیش می‌رود که این موضوع با بی تفاوتی جوامع بشری همراه است.

امروزه آگاه کردن مردم از پیشامدهای آینده،  یک وظیفه و مسئولیت اجتماعی است. چرا که تخریب محیط زیست علاوه بر ضرر و زیان برای نسل حاضر باعث کاهش ذخایر طبیعی برای نسل های آتی نیز خواهد شد و آن‌ها ما را به خاطر نابودی آنچه که حقشان بود مواخذه خواهند کرد. بیایید دست در دست هم با تغییر نگرش و سبک زندگی خود به جهانیان نشان دهیم که ایران نیز آگاه به اوضاع وخیم محیط زیست جهان می‌باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *