بندپایان دقیقاً به چه جانورانی گفته می شود؟

بندپایان
آیا می دانستید ۹۵ درصد جانوران از بی مهرگان تشکیل شده و بندپایان بزرگ ترین شاخه جانوران بی مهره می باشد. حشرات هم حدود ۷۵ درصد از گونه‌های شناخته شده بندپایان را تشکیل می دهند. این گروه از جانوران اندازه های متفاوتی دارند برخی از آنها مثل کنه‌ها فقط زیر میکروسکوپ دیده می شود و اندازه برخی دیگر مثل خرچنگ های غول پیکر به  ۱٫۵ متر می رسد. تراکم و گستردگی این گروه از جانوران بیش از هر نوع موجود دیگر می باشد.

به طور کلی برای آشنایی با برخی از ویژگی های ظاهری این جانوران و به ویژه برای آشنایی با ۴ گونه از جانوران بندپا، ویژگی ها، نحوه تغذیه و نحوه تولید مثل آنها و همچنین کسب اطلاعاتی در مورد گونه های موجود این جانوران در ایران پیشنهاد می کنیم تا انتها ما را همراهی بفرمایید.

آرایه‌شناسی

فرمانرو: جانوران

زیرفرمانرو: هوپس‌زیان

(طبقه‌بندی‌نشده): دوسوئیان

بالاشاخه: پوست‌اندازان

شاخه:  بندپایان (Arthropod)

توصیف برخی از ویژگی های بندپایان

  • ساختار بدنی

بدنی قطعه قطعه‌ داشته و اسکلت خارجی آنها از نوع کیتین می باشد. کیتین باعث سختی پوشش بدن آنها شده و در ضمن ارتباطات مفصلی هم از طریق کیتین می باشد. بدن آنها از سینه، سر و شکم تشکیل شده و در خیلی از گونه ها سر و سینه به هم چسبیده و سر سینه را تشکیل داده است.

  • بینایی

چشم بندپایان از دو نوع مرکب و ساده بوده که در کنار هم واحدهای بینایی کامل و ساختارهای مرکب بزرگی را تشکیل می‌دهند. هر واحد بینایی از یک عدسی کیتینی و سلول های حساس در برابر نور تشکیل شده است.

  • دستگاه گوارشی

دستگاه گوارش این موجودات ۳ روده دارد. پوشش روده های اول و سوم که دنباله اسکلت خارجی است از جنس کیتین بوده و هضم غذا فقط بر عهده روده دوم می باشد.

  • دستگاه تنفس

تنفس از ۳ طریق آبشش، آبشش ها و شش های کتابی یا سیستم نایی انجام می‌شود که جنس همه آنها از کیتین می باشد. تنفس سخت پوستان از طریق آبشش انجام می گیرد که به صورت زایده هایی است که به شکل پَر از پاها و سایر اجزای بدن خارج شده اند. خرچنگ های نعل اسبی از طریق آبشش های کتابی و عنکبوت ها از طریق شش های کتابی نفس می کشند. سیستم نایی که در صدپایان و حشرات وجود دارد عبارت است از مجاری منشعب و متصل به همدیگر که از سطح بدن به تمام اجزای داخلی می روند.

  • دستگاه گردش خون

دستگاه گردش خون این موجودات از نوع باز می باشد یعنی قسمتی از خون در رگها و قسمتی دیگر در سینوسهای خونی جریان دارد. قلب جانوران بندپا لوله ای شکل می باشد.

  • دستگاه دفع

۲ اندام کار دفع را در این جانوران انجام می دهند. دفع بندپایان آبزی از طریق اندام های لوله‌ای شکل و دفع جانوران بندپای ساکن خشکی از طریق لوله‌های مالپیگی می باشد.

معرفی ۴ گونه از بندپایان

۱- حشرات (Insects)

بزرگترین گروه بندپایان بوده و حس بویایی و بینایی قوی داشته و از شاخک های خود برای بو کشیدن، مزه کردن و لمس کردن استفاده می کنند. حشرات در طول رشد خود چند بار پوست اندازی می کنند و در هر بار پوست اندازی شکل آنها تغییر می کند که به این حالت دگردیسی می گویند.

حشرات از گروه بندپایان
حشرات
در این رابطه بیشتر بدانید: حشرات اولین حیوانات پرنده در جهان

۲- سخت پوستان (Crustacean)

این گروه از بندپایان ۶۷ هزار گونه دارند و متشکل از خرچنگ های آب شیرین، خرچنگ های دریایی، خرچنگ های معمولی و میگوها می باشند. بیشتر سخت پوستان آبزی بوده ولی تعداد معدودی از آنها وجود دارد که در محیط خاکی هم زندگی می کنند. برخی از آنها هم زندگی انگلی دارند.

سخت پوستان
خرچنگ از گروه سخت پوستان

بدن جانوران سخت پوست از ۳ بخش سر، سینه و شکم تشکیل شده است. در سر این جانوران ۲ جفت آنتن، ۱ جفت چشم مرکب و ۳ قسمت دهانی وجود دارد. سخت پوستانی که کوچک هستند از راه انتشار تنفس می کنند ولی سخت پوستان بزرگتر آبشش دارند.

سخت پوستان هم مثل سایر بندپایان اسکلت بیرونی سختی دارند که در طول رشدشان پوست اندازی می کنند.

بیش از ۳۰ درصد سخت پوستان، تک پایی هستند. خرچنگ عنکبوتی که در اقیانوس آرام شمالی وجود دارد بزرگترین سخت پوست جهان می باشد که بدنی نسبتاً کوچک دارد ولی پاهایی دارد که طول آنها گاهی تا ۸ متر نیز می رسد. خرچنگ های دریایی و خرچنگ های معمولی ۱۰ پا داشته و بیشترشان در آب یا نزدیکی آب زندگی می کنند.

بیشتر سخت پوستان لاشخور بوده و با خوردن جانوران مرده و گاهی با خوردن گیاهان گذران عمر می کنند. برخی وقت ها هم از نرم تنان، کرم ها، سایر سخت پوستان، قارچ ها و باکتری ها هم تغذیه می کنند. در کل سخت پوستان همه چیز خوار می باشند.

اگر بخواهیم از سخت پوستان موجود در ایران نام ببریم می توانیم به شاه میگو یا خرچنگ دراز و خرچنگ سینگو اشاره کنیم. بهتر است بدانید سریع ترین خرچنگ دنیا که شبح خرچنگ نام دارد را می توان در جنوب ایران پیدا کرد.

۳- صدپایان (Centipedes) و هزارپایان (Myriapoda)

این گروه از بندپایان خاکزی بوده و بیشتر از ۱۰۰۰ گونه دارند. برخی از این جانوران کمتر از ۱۰ پا و برخی دیگر بیش از ۷۵۰ پا دارند.

صدپایان از گروه بندپایان
صدپایان

بدن صدپایان از ۲ قسمت سر و تنه تشکیل شده که سر آنها مجهز به شاخک ها یا اعضای حسی، چشم های ساده و قطعات دهانی می باشد. تنه صدپایان حلقه های پهن یا گرد زیادی دارد که در هر حلقه ۱ یا ۲ جفت پا دارد. صدپایان، بندپایانی تراشه دار می باشند و دستگاه تنفسی تراشه دارند و از طریق لوله های مالپیگی مواد زاید بدنشان را دفع می کنند.

این جانوران را می توان در مناطق گرمسیری پیدا کرد که روزها زیر سنگ و چوب مخفی می شوند و شب ها برای شکار کرم خاکی و حشرات از مخفی گاه خود خارج می شوند.

صد پایان غذای خود را از راه شکار به دست می آورند. آنها در چنگال های خود سمی دارند که با دیدن طعمه زهر خود را از راه مجرای چنگال خودشان به داخل بدن شکارشان می ریزند و با آرواره های زیرین خود طعمه را می جوند.

برخی از صدپایان تخم گذار و بقیه بچه زا می باشند. نوزادان هنگام به دنیا آمدن به والدین خود شباهت زیادی دارند.

هزارپایان از گروه بندپایان
هزارپایان

هزارپایان بدنی استوانه ای شکل داشته و بدنشان رسوبات آهکی و رنگی روشن دارد. ۲ چشم ساده، ۱ جفت شاخک کوتاه و قطعات دهانی را می توان در سر آنها مشاهده کرد. قطعات موجود شکم آنها حدود ۲۰ تا ۱۰۰ قطعه لولایی دارد که در هر قطعه ۲ جفت منفذ تنفسی دارد و عقده های عصبی را نیز می توان در آنها مشاهده کرد.

هزارپایان در جاهای مرطوب و تاریک، زیر سنگ ها و داخل چوب های پوسیده زندگی می کنند و از نور گریزان می باشند.

هزارپایان نیز از مواد گیاهی خشک و برخی اوقات از مواد جانوری نیز تغذیه می کنند.

نوزادان هزارپایان پس از اینکه از تخم بیرون می آیند فقط ۶ قطعه و ۳ جفت بند دارند. بقیه قطعه هادر طول ۶ بار پوست اندازی متوالی اضافه می شود.

صدپایان و هزارپایان در ایران در جنگل های شمال کشور به وفور در زیر سنگ ها یافت می شوند.

۴- عنکبوتیان (Arachnid)

عنکبوت که به تارتنک، کارتنک یا تاربافک معروف است گونه ای از بندپایان و جزو جانوران شکارچی بوده و بدنی ۲ بخشی و ۸ پا دارد. اکثر عنکبوت ها تار می تنند که تار به صورت رشته پروتئینی از غده های تارتن انتهای شکم آنها ترشح می شود ولی گونه هایی وجود دارند که بدون تار شکار می کنند.

عنکبوتیان از گروه بندپایان
عنکبوتیان

تار کاربردهای زیادی دارد از جمله:

  • بالا رفتن از جایی
  • ایجاد دیوارهای هموار در لانه های زیرزمینی
  • ساختن ساک تخم
  • پیچیدن طعمه در آن
  • نگهداری اسپرم

برخی از گونه های عنکبوتیان بسیار سمی و خطرناک بوده و حتی می توانند باعث مرگ انسان شوند. بهتر است بدانید ۳۵۰ گونه عنکبوت وجود دارند که برای دفاع از خودشان از سم استفاده می کنند.

عنکبوتیان بیشتر از حشرات تغذیه می کنند اما برخی از عنکبوت ها نیز وجود دارند که عنکبوت های کوچک، قورباغه و حتی ماهی نیز می خورند. چون عنکبوت ها فقط می توانند غذای آبکی بخورند بدن آنها نوعی ماده آبگون در بدن شکارشان تزریق می کنند تا نسوج آن آبکی شده و مثل سوپ شود تا بتوانند آن را بمکند.

جفت گیری عنکبوت ها در اواخر تابستان و اوایل پاییز می باشد. بعد از آن عنکبوت ماده تخم های خود را در کیسه تخم قرار می دهد و در لانه اش نگهداری می کند. هر کیسه حاوی ۴۰۰ تا ۱۴۰۰ تخم می باشد. نوزادان در فصل بهار از تخم بیرون می آیند.

در ایران ۲۴۵ گونه عنکبوت وجود دارد که عنکبوت های شمال شرق ایران سمی بوده و بندرت منجر به مرگ کودکان و افراد مسن می شود.

معرفی ۳ گونه از عنکبوتیان

۱- عقرب یا کژدم (Scorpions)

شاخه: بندپایان

زیرشاخه: قلاب‌داران

رده: عنکبوتیان

عقرب یا کژدم
عقرب یا کژدم

عقرب ها بیشتر در بیابان، جنگل، چمنزار، سواحل دریا و اطراف رودخانه ها و کوه ها وجود دارند. سنگواره عقرب ها از حدود ۴۲۰ میلیون سال پیش پیدا شده که این امر نشان می دهد عقرب ها قبل از دایناسورها وجود داشته اند. از ۲۰۰ گونه موجود عقرب تقریباً ۲۰ گونه از آنها سمی می باشند‌. عقرب قرمز هندی کشنده ترین گونه عقرب های سمی می باشد.

بدن عقرب نسبتاً پهن و کشیده است و طول آن بین ۳ تا ۱۰ سانتی متر می باشد. عقرب ها ۸ پا دارند و نیش عقرب در نوک دمش قرار دارد. عقرب ها بیشتر در مناطق گرمسیری وجود دارند و شب ها فعال می باشند.

  • تغذیه

بیشتر از حشرات و گاهی اوقات از سوسک های سیاه و حتی قورباغه ها هم تغذیه می کنند. عقرب ها بعد از شکار طعمه شان ابتدا او را نیش زده و سپس با آرواره های خودشان طعمه شان را خرد کرده و بعداً بر اثر ترشح آنزیمی آنرا به حالت مایع یا سوپ درآورده و می خورند. شاید برایتان جالب باشد که گاهی اوقات یک روز طول می کشد تا عقرب غذایش را بخورد.

  • تولیدمثل

عقرب ها بچه زا هستند و برخی از آنها نیز تخم می گذارند. شکم عقربی که باردار شده متورم می شود. بهتر است بدانید مدت بارداری عقرب حدود ۲ تا ۴ ماه طول می کشد. ۱ ساعت تا ۱۰ روز طول می کشد که نوزادان از شکم مادر خارج شوند که این مدت زمان به مقدار رشد نوزادان بستگی دارد.

ایرانوس و خوزستانوس دو گونه موجود عقرب در ایران می باشند که به عنوان عقرب ایرانی ثبت شده اند.

سه گونه همی سکورپیوس لپتوروس، کمپسوبوتوس ماتهیزنی و آندرکتونوس کراسیکودا جزو عقرب های خطرناک و سمی موجود در ایران می باشند که گزارش هایی از مرگ به خاطر نیش آنها وجود داشته است.

۲- هیره (Mite)

شاخه: بندپایان

رده: عنکبوتیان

زیررده: کنه‌سانان

هیره
هیره

هیره ها جزو پر گونه ترین بی مهره گان می باشند. برخی از هیره ها آزادانه در خاک زندگی می کنند ولی اکثر گونه های هیره زندگی انگلی دارند.

این گروه از بندپایان برخلاف سایر انواع خودشان بدنی دو قسمتی ندارند. آنها بدنی نرم داشته و در جاهایی که رطوبت بالا دارند زندگی می کنند. هیره های موجود در گرد و خاک خانه باعث ایجاد حساسیت و آلرژی و باعث بروز آسم، آبریزش بینی، ریزش اشک چشم، عطسه، التهاب پوستی و مشکلات تنفسی می شوند.

طول بدن این جانوران انگلی حدود ۱ تا ۲ میلی متر و رنگ بدن آنها قرمز روشن یا قهوه ای مایل به قرمز با ظاهری مخملی می باشد.

  • تغذیه

انواع مختلف غذا از برگ های فاسد گرفته تا تکه های پوست انسان را می خورند. برخی از آنها از بدن میزبان و برخی دیگر از قارچ ها تغذیه می کنند.

  • تولیدمثل

هیره ها ۸ پا دارند. طول عمر آنهایی که در گرد و خاک خانه زندگی می کنند حدود ۸۰ روز می باشد. در طول این مدت هیره بالغ روزانه ۱ تا ۲ تخم می گذارد و در دمای حدود ۲۷ درجه و در رطوبت نسبی ۷۵ درصد حدود ۳۰ روز طول می کشد تا نوزادان هیره به دنیا بیایند.

هیره های شکارگر که زندگی انگلی در بدن پرندگان، جوندگان و حشرات دارند از جمله گونه های موجود هیره در ایران می باشند.

۳- کنه (Tick)

شاخه: بندپایان

زیرشاخه: قلاب‌داران

رده: عنکبوتیان

زیررده: کنه‌سانان

کنه
کنه

کنه ها ها هم مثل هیره زندگی انگلی دارند و گاهی اوقات شده که در بدن ۳ نوع میزبان زندگی خود را می گذرانند. دو نوع کنه وجود دارد: سخت کنه ها و نرم کنه ها. سر، سینه و شکم کنه ها درهم ادغام شده و یک بدن واحد به وجود آورده اند. کنه ها شاخک ندارند و در مراحل نمفی و بلوغ ۴ جفت پا دارند. تکمیل چرخه حیات کنه ها ۱ تا ۲ سال طول می کشد که این مدت به دما بستگی دارد.

کنه ها بیشترین فعالیت خودشان را در فصل بهار و تابستان دارند. عمر اکثر کنه ها بین ۲۰ تا ۲۵ سال می باشد.

  • تغذیه

زندگی انگلی در بدن پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان دارند. کنه ها وقتی می خواهند از بدن میزبانشان تغذیه کنند یک شکاف بوسیله کلیسر ایجاد می کنند انها هیپوستوم دندانه داری دارند که آن را داخل شکافی که ایجاد کرده اند داخل می کنند و خون بدن میزبان را می مکند.

  • تولیدمثل

سخت کنه ها در هر نوبت حدود ۱۸ هزار تخم می گذارند ولی نرم کنه ها پس از هر نوبت خون خواری تعداد کمی تخم می گذارند. چرخه حیات آنها ۴ مرحله دارد: تخم، نوزاد ۶ پا، نمف ۸ پا و کنه بالغ  که تکمیل این چرخه ۶ ماه تا ۳ سال طول می کشد.

۱۱۳ گونه کنه در ایران شناسایی شده که ۲۰ گونه آن برای دنیا و ۳ گونه آن برای ایران ناشناخته می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *