درباره شتر ها بیشتر بدانید تا از آنها بهره‌کشی نکنید!

شتر

قبل از هر چیز لازم است بگوییم: کافیست یکبار در صحنه ذبح شتر حضور داشته باشید تا با ذات اشرف مخلوقات بهتر آشنا شوید!

شتر یا اُشتر (Camel) پستانداری نیرومند و شِبه نشخوار کننده است که دست ها و گردن دراز و همچنین کف پای پهنی دارد. این حیوان می تواند در شرایط سخت بیابان دوام بیاورد و گرمای شدید تابستان و کمبود آب و غذا را تحمل کند. تعجب نکنید که واحد شمارش شترها در زبان عربی و فارسی مثل انسان، نفر می باشد چون برای قبایل بادیه نشین، شترها ارزش زیادی دارند و این افراد آنها را جزو باارزشترین دارایی های خود می دانند.

برای آشنایی با برخی از ویژگی های ظاهری، نحوه تغذیه و نحوه تولید مثل شتر و همچنین کسب اطلاعاتی در مورد پراکندگی جغرافیایی آنها و گونه های موجود این جانوران در ایران پیشنهاد می کنیم تا انتها ما را همراهی بفرمایید و به گنجینه اطلاعات خود بیفزایید. همچنین در انتها با چگونگی بهره کشی بشر از شترها آشنا خواهید شد.

آرایه‌شناسی

فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران

رده: پستانداران

راسته: جفت‌سمان

تیره: شتران

شترها ۲ گونه دارند: شترهای کوهان دار و شترهای بی کوهان.

توصیف برخی از اندام ها و ویژگی های شتر

  • نام ها

کوشک: اُشتر ۱ ساله

اوشک: اُشتر بزرگتر از ۱ سال

آق مایا: اُشتر سفید ترکمن

آورانا: بزرگترین اُشتر در میان گله

دوج: اُشتر ۴ ساله

دیه: ماده اُشتر

  • تغذیه

از بوته ها و درختچه های کویری و از گیاهانی مثل خارشتر، تاغ، قیچ، گون، گاورس، علف شور، برشنک، خارخسک و … تغذیه می کند.

شترها می توانند به ازای هر ۱۰۰ کیلوگرم وزن خودشان حدود ۲٫۵ کیلوگرم غذا بخورند و فرقی هم ندارد چه ساعتی از شبانه روز باشد.

  • کوهان 

کوهان شترها تنها از چربی و ماهیچه ساخته شده، استخوان ندارد و به خاطر چربی کوهان است که شترها تحمل کمبود غذا را دارند و بر اساس نوع شتر، سن و سلامتی او، کوهان هم تغییر می کند.

  • چشم

شتر مژگان بلندی دارد که همراه با پلک ها از چشم های او در برابر طوفان های شن و تابش شدید آفتاب محافظت می کند.

  • بینی

بینی شترها در هنگام نفس کشیدن به خوبی باز می شود و حداکثر هوا را با هر نفس کشیدن به ریه ها وارد می کند. زمانی که طوفان شن در بیابان شروع به وزش کند، شترها بینی خود را می بندند.

  • دمای بدن

دمای بدن این جانوران ثابت نبوده و متناسب با دمای محیط، افزایش یا کاهش می یابد.  هنگامی که هوا داغ باشد، آب بدن خود را از دست نمی دهد تا بدنش را خنک نگه دارد و شب ها، دمای بدنش کاهش یافته و صبح هنگام به پایین ترین درجه خود می رسد.

  • دهان

لب بالایی ۲ بخش دارد و لب پایینی آویزان می باشد. دندان پیشین شتر در فک پایینی قرار دارد و فک بالایی او فاقد دندان پیشین است.

شترها همیشه دهان خود را باز نگه می دارند و گاهی اوقات فریاد گوشخراشی سر می دهند که اگر در هنگام فریاد کشیدن به دهان آنها نگاه کنیم توده ای قرمز در انتهای دهان دیده می شود که انتهای حنجره با این توده مرطوب شده و به همین علت است که این حیوان می تواند در برابر تشنگی دوام بیاورد.

توده قرمز انتهای دهان اُشتر
توده قرمز انتهای دهان شتر در هنگام جفت گیری

در جفت گیری می توان این توده را هنگام حمله شترهای نر مست به سایر شترها و گاز گرفتن بیضه، مثانه و سایر اجزای بدن آنها در خارج از دهان آنها مشاهده کرد

  • پینه

پینه به پوست کلفت شده شترها در مفصل پاها گفته می شود که بیشتر اوقات در نشیمن گاه های بدن آنها نیز دیده می شود. پینه ای که شترها در جناغ سینه خود دارند باعث حفظ تعادل آنها هنگام نشستن می شود.

  • پاها

کف پاها پهن بوده و ناخن های سخت و کوتاه داشته که مانع از فرورفتن پاها در شن ها می شود. سُم های شتر داخل بافت کراتینه کف پا قرار دارد. حتماً تعجب می کنید اگر بشنوید که شترها به سختی می توانند روی زمین های گل آلود راه بروند.

  • تولید مثل

علایم بلوغ در شترها در ۳ سالگی ظاهر می شود ولی نرها معمولاً در ۴ سالگی و مادها حدود ۵ سالگی به سن بلوغ می رسند. مدت زمان باروری ماده ها تا ۲۰ سالگی و نرها معمولاً تا ۸ سالگی می باشد. مدت زمان حاملگی در شتر ماده حدود ۳۷۰ تا ۳۹۰ روز است. بچه های این پستانداران از شیر مادر تغذیه می کنند.

طبقه بندی جهانی نژاد شتر

۱- اُشتر مهاری

این شترها که اُشتر عمانی نیز نامیده می شوند یکی از نژادهای زیبای عربی بوده که رنگ آن روشن بوده و بسیار سبک وزن می باشد. سر این شترها کوچک بوده و چشم های روشن و گردن دراز دارند. متأسفانه در خیلی از کشورهای عربی از شترهای مهاری در مسابقات شتر سواری استفاده می شود. در جنوب ایران هم می توان این نوع نژاد شتر را مشاهده کرد.

۲- اُشتر الرکبی

بسیار زیبا و خوش اندام بوده، دست ها و پاهای بلند و کشیده ای دارند و به عنوان شترهای سواری و مسابقه هم مورد استفاده قرار می گیرند. می توان این شترها را در الجزایر و موریتانی پیدا کرد.

۳- اُشتر جندیول

رنگ این شتر تیره بوده، بسیار سنگین وزن می باشد، اندامی قوی دارد، در موریتانی و سنگال وجود دارد و برای حمل بارهای سنگین در این کشورها پرورش داده شده و تربیت می شوند.

۴- اُشتر مغربی

بیشتر در شمال آفریقا از جمله مصر، الجزایر، تونس و مراکش وجود داشته و رنگ شان قهوه ای بوده و پشم های بلندی دارند. در کشاورزی و حمل بار از این شترها استفاده می شود و برای این کار تربیت می شوند.

۵- اُشتر عیر

این شترها که شترهای ادرار نیز نامیده می شوند شترهایی هستند که با صحراهای بزرگ سازگاری زیادی دارند. آنها قد بلندی داشته، لاغر اندام و دارای کوهانی کوچک می باشند.

معرفی ۱ گونه معروف شتر بدون کوهان

لاما (Llama)

لاماها گونه ای از شترسانان بی کوهان هستند که در آمریکای جنوبی زندگی می کنند و متآسفانه برای بارکشی، گوشت و پشم شان پرورش داده می شوند.

لاما شتر بی کوهان
لاما، شتر بی کوهان

ارتفاع لاما تا سرشانه ها حدود ۱۱۰ تا ۱۳۰ سانتی متر و وزن آن حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم است. رنگ بدن او سفید، قهوه ای و سیاه بوده و فرم لب ها و پاهایی شبیه شتر دارد. شیر، پشم و گوشت لاماها مورد استفاده قرار می گیرد و از چربی این حیوان شمع درست می شود. در حال حاضر ۱۰ میلیون رأس لاما در قبایل مختلف آمریکای جنوبی وجود دارد. اگر بخواهیم یکی از عجایب لاماها را برایتان بازگو کنیم می توانیم به پرتاب آب دهان این حیوان برای نشان دادن قدرت خودش اشاره کنیم که بسیار دقیق بوده و درست به هدف می خورد.

  • تغذیه

علفخوار بوده و مانند گاو نشخوار کننده می باشد چون بعد از خوردن غذای خود، آن را دوباره به دهان خود باز گردانده و دوباره می جود. بدن آنها به آب کمی نیاز دارد و می تواند در کوهستان و شرایط بی آبی دوام بیاورد.

  • تولید مثل

اگر تغذیه شان خوب باشد در تمام فصول سال جفت گیری می کنند ولی بیشتر جفت گیری ها در گرم ترین ماه های سال آمریکای جنوبی یعنی خرداد تا آبان می باشد.

نژادهای شتر در ایران

استان های قم، خراسان، سمنان، سیستان و بلوچستان، فارس، کرمان، یزد، اصفهان، قزوین، مرکزی و گلستان در مناطق خشک و نیمه خشک قرار دارند و در آنها شترهایی وجود دارد که با آن مناطق سازگاری یافته اند.

۱- ترکمن

شتر ۱ کوهانه و از نژاد شترهای شیری به رنگ قهوه ای روشن یا تیره با پشم مجعد که بیشتر در ترکمن صحرا، گرگان ، گنبد و شمال استان خراسان شمالی وجود دارد. تعداد این شترها ۳۳۰۰ نفر می باشد.

۲- بلوچی

شتری کم پشم و از نژاد شترهای شیری بوده که بیشتر در زاهدان، خاش، ایرانشهر و چابهار واقع در استان سیستان و بلوچستان وجود داشته و متأسفانه مرزنشینان ایران و پاکستان برای رد و بدل کردن کالاهای قاچاق از آنها استفاده می کنند.

۳- بندری

شترهایی کم پشم و لاغر و از نژاد شترهای بارکش می باشند. این حیوانات با طی کردن ۳۵ تا ۴۵ کیلومتر در ساعت از گونه های شترهای تندرو بوده و بیشتر در استان های هرمزگان، کرمان و بوشهر وجود دارند. وزن شترهای بندری نر در حدود ۶۰۰ و وزن ماده در حدود ۴۰۰ کیلوگرم می باشد.

۴- کلکونی

نرها ۸۰۰ کیلو و ماده ها ۶۰۰ کیلوگرم وزن دارند، جمعیت آنها حدود ۱۵۹۹ نفر بوده، بیشتر در کویر قم و اطراف تهران وجود دارند و بیشتر برای بارکشی استفاده می شوند.

 ۵- مهابادی

قرمز رنگ بوده و بیشتر در منطقه مهاباد اصفهان وجود دارند. به دلیل اینکه رنگ آنها قرمز می باشد شتر سرخ نیز نامیده می شوند.

۶- دشتی

بیشتر در استان بوشهر و سواحل خلیج فارس وجود داشته و رنگ آن سرخ و سیاه بوده که به خاطر پشمش اهمیت زیادی داشته و نسبت به سایر شترهای موجود در بوشهر گوشت و شیر زیادی تولید می کند.

۷- زاهدانی

زرد رنگ بوده و از نژاد گوشتی محسوب شده و بیشتر در استان زاهدان وجود دارد.

۸- چینی

اصل آنها از کشور چین بوده و از افغانستان وارد ایران شده اند. رنگ آنها قهوه ای بوده و از نژاد گوشتی می باشند و بیشتر در استان سیستان و بلوچستان وجود دارند.

۹- عربی

رنگ این شتر، زرد کمرنگ بوده و از نژاد گوشتی می باشد و جثه بزرگی دارد. بدن این شتر پشم نداشته و گوش های او بدون مو می باشد. همچنین این شترها روی لب های خود موهای بلندی دارد.

شوربختانه شتر دو کوهانه در ایران جزو گونه های در معرض خطر انقراض محسوب می شود. جمعیت این شترها در حال حاضر در ایران کمتر از ۱۰۰ نفر و جمعیت شترهای یک کوهانه هم در حدود ۵۰ هزار نفر می باشد که باید مسئولین امر به حفظ و تداوم بقای این حیوانات ارزشمند فکری بکنند و راهکاری مناسب ارائه دهند.

عجایب شترها

  • شتر را کِشتی بیابان می نامند چون قادر به طی مسافت های طولانی و عبور از شن زارهای ناهموار و سخت بوده و تا ۱۰ روز می تواند تشنگی و گرسنگی را تحمل کند.
  • گاهی اوقات شترها تا یک سوم وزن خودشان را از دست می دهند ولی می توانند این کاهش وزن را در عرض چند دقیقه جبران کنند.
  • شترها نسبت به حیوانات دیگر گردش آب کمتری داشته و می توانند آب نمک را از روده جذب و از کلیه دفع کنند.
  • شترها می توانند دمای بدن خود را از ۳۴ درجه سانتی گراد در ساعات اولیه روز تا ۴۱ درجه سانتی گراد در ساعات پایانی روز تغییر دهند.
  • پشم شتر در تابستان به موهای براق منعکس کننده تغییر می یابد.
  • شترها با اینکه قدرت بدنی بالایی دارند ولی آنقدر رام هستند که یک کودک خردسال می تواند چندتای آنها را باهم مهار کند. البته لازم به ذکر است که شترها در فصل جفت گیری مهاجم می شوند.
  • شیر شتر شبیه ترین شیر به شیر انسان است. از این رو در برخی از کشورها از شیر او برای درمان بیماری سل و تغذیه بیماران مبتلا به ایدز استفاده می کنند.
  • هندوها و زرتشتیان گوشت این حیوان را نمی خورند.
  • از پیخال و مدفوع شترها برای روشن کردن آتش استفاده می شود.
  • به علت اینکه قسمت بالای کمر شترها باریک است هنگام ظهر که آفتاب کاملاً عمودی می تابد قسمت های کمی از بدن آنها با تابش مستقیم خورشید تماس پیدا می کند.
  • شتر حیوانی است که خداوند دستور داده در مورد خلقت آن مطالعه شود.

شترها در صنعت گردشگری با نهایت رنج و عذاب مسافران خود را حمل می کنند و صاحبان شترها برای کسب مشتی پول، نهایت بدرفتاری را با آنها می کنند. همچنین شترها نیز به چشم دام نگریسته شده و بر این اساس بشر آنها را به ۳ دسته زیر تقسیم می کند:

  • شیری

شترهای سرتاوی و اولاد سیدی شیخ

  • گوشتی

شترهای جندویل، مغربی، نابل، شمالی، قصبات، فلاحی، دلتا، مولد

  • سواری و مسابقه

شترهای مهاری، رکبی، عیر، هوغار و اولاد بوسیف

انسان چگونه از شترها بهره کشی می کند؟

ماهاتما گاندی رهبر آزادی‌بخش هند می‌گوید: میزان مدنیت یک جامعه را با معیار رفتار با حیوانات می‌توان سنجید.

چند سال پیش در ایران مسابقات شتر سواری یک ارزش و ورزش محسوب می شد ولی می توان گفت امروزه تنها کسانی که در مسابقات شترسواری شرکت می کنند افراد بزهکار جامعه می باشند. هر ساله در ورزنه اصفهان، این مسابقات حیوان آزاری پر شکوه تر از قبل برگزار می گردد.

با پشت پرده مسابقات شترسواری در ایران آشنا شوید: ۱۰ دلیل برای اینکه مسابقات شترسواری نباید برگزار شود!

باید بدانید پیامبر گرامی اسلام نیز مسلمانان و پیروان خود را به رعایت و حمایت از حقوق حیوانات توصیه می کردند؛ به همین دلیل خداوند نیز در وصفش می‌فرماید: تو را رحمتى براى جمیع جوامع فرستادم. (حتى جوامع حیوانى)

متأسفانه امروزه همین جامعه مسلمان از ایران گرفته تا عربستان و ترکیه انواع مختلفی از بهره کشی حیوانات را انجام می دهند که مصداق بارز حیوان آزاری محسوب می شود. ما در زیر به ۲ نمونه از آنها اشاره کرده ایم:

۱- مسابقه زیبایی شترها در امارات

با این که عوام جامعه شتر را زشت می دانند ولی در امارات متحده عربی هر سال مسابقات زیبایی شترها (الظفره) با حضور بیش از ۲۵ هزار نفر از این حیوانات برگزار می شود و هزاران انسان از جمله پادشاهان و شیوخ عربی برای شرکت در این جشنواره گرد هم می آیند.

مسابقه زیبایی شترها در امارات
مسابقه زیبایی شترها

مواردی که در مسابقه به آنها امتیاز داده می شود:

  • لب های آویزان
  • کوهان شیک
  • سبیل زیبا
  • گوش زیبا
  • فاصله مناسب سُم ها
  • پاهای قوی
  • گردن بلند
  • سر بزرگ
  • چهره شترها نباید آفتاب سوخته باشد و این یعنی اینکه نباید شترها زیر آفتاب نگه داشته شوند.
  • ماده شترها جذاب ترند.
  • باید به مقدسات قسم خورده شود که در مورد سن و نژاد شتر دروغ گفته نشود.
  • برخی ها برای اینکه در این مسابقات برنده شوند دست به بوتاکس شترها می زنند.

۲- کُشتی گرفتن شترها در ترکیه

تولوس نژادی ترکیبی از نژادهای باختران و تک کوهانه شتر است. در سومین یکشنبه ماه ژانویه در سواحل دریای اژه ترکیه یک کُشتی به نام کُشتی شترها برگزار می شود. شترها با لباس های شاد و رنگین، تزئین شده و منگوله های رنگی و زین چوبی به آنها آویزان می شود.

کشتی گرفتن شترها
کشتی گرفتن شترها در ترکیه

روز قبل از مسابقه شترهای تولوس با آواز و موسیقی در خیابان های شهر ترکیه گردانده شده و روز مسابقه به آمفی تئاتر برده می شوند که خیلی از افراد ثروتمند روی آنها شرط بندی کرده اند.

  • شرط باخت

افتادن روی زمین، فرار از رینگ و جیغ زدن

  • ممنوعیات مسابقه

گاز گرفتن

  • جایزه برنده

یک قالی زیبا

شتر می کُشند چون آب ندارند!

به تازگی در استرالیا ۵ هزار نفر شتر به بهانه مصرف آب زیاد به گلوله بسته شدند، این در حالی است که استرالیا جزو ۵ کشور بزرگ صادر کننده گوشت در جهان می‌باشد که تعداد گوسفندانش تقریباً سه برابر تعداد جمعیت است. برای آگاهی از پشت پرده این خطای انسانی فقط باید بدانید که در فصل خشک این حیوان هر ۱۰ تا ۲۰ روز یک نوبت آب دهی می‌شود ولی گوسفند هر ۳ تا ۸ روز آب می‌خورد!

نکته: برای تولید ۱ کیلوگرم گوشت گوسفند حدود ۹ هزار لیتر آب مصرف می‌شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *