حقایقی شگفت انگیز در مورد زندگی ۵ گونه از سگ سانان

سگ سانان
سگ سانان گوشتخوارانی پستاندار با بدنی کم و بیش باریک و دراز که برای سریع تر دویدن و تعقیب شکار با محیط سازگاری یافته اند. این حیوانات هم مثل خرگوش پنجه‌ رو هستند یعنی بر روی انگشتان پا راه می‌روند و به جز قطب جنوب می توان آنها را در همه قاره ‌ها پیدا کرد. آنها کاملاً خشکی ‌زی بوده و بیشتر در حفره ‌هایی که در روی زمین برای خودشان می سازند زندگی می کنند.

برای آشنایی با برخی از ویژگی های ظاهری این جانوران به طور کلی و برای آشنایی با ۵ گونه از سگ سانان معروف و شناخته شده، ویژگی ها، نحوه تغذیه و نحوه تولید مثل آنها به طور ویژه و همچنین کسب اطلاعاتی در مورد گونه های موجود این جانوران در ایران و پراکندگی جغرافیایی آنها پیشنهاد می کنیم تا انتها ما را همراهی بفرمایید و به گنجینه اطلاعات خود بیفزایید.

آرایه‌شناسی

فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران

رده: ستانداران

راسته: گوشت‌خوارسانان

زیرراسته: سگ‌واران یا سگ سانان

توصیف برخی از ویژگی های سگ سانان

  • پاهای جلویی سگ‌ سانان (نام علمی: Canidae)  پنج انگشت و پاهای عقبی آنها چهار انگشت دارد.
  • انگشت شست دست سگ‌سانان خیلی کوتاه‌تر از سایر انگشتان بوده و با زمین تماس پیدا نمی‌کند.
  • چنگال های آنها همیشه باز بوده و قابلیت بستن چنگال هایشان را ندارند و نوک آنها کند است.
  • دمی پر مو و کمی بلند دارند.
  • موهای پشت بدن شان رنگ های مختلفی دارد.
  • سگ سانان غده بوداری در پشت دم شان دارند که معمولاً محل آن با یک لکه سیاه مشخص می باشد.
  • دندان های نیش آنها بلند و تیز بوده و رشد دندان های کارناسیل آنها خوب بوده طوری که دندان کارناسیل بالایی سه ریشه داشته و تاج آنها دو تیغه دارد.
  • دندان های آسیای بالای آنها دارای تاجی سه گوش است.
  • گرگیان (Canini) و روباهیان (Vulpini) دو تبار سگ‌سانان می باشند.
  • سگ‌سانان بیشتر غذای خودشان را از راه شکار حیوانات بدست می آورند.
  • معمولاً یک بار در سال زادآوری کرده و بعضی از آنها تک همسری هستند.

معرفی ۵ گونه معروف و شناخته شده سگ سانان

۱- روباه (Fox)

معروف به ثلعب با طول عمر حدوداً ۱۲ سال، حیوانی شبگرد که روزها به استراحت می پردازد و هنگام طلوع و غروب آفتاب و همچنین در نیمه شب فعالیت می کند. فقط گاهی اوقات در فصل جفت گیری، مریض بودن و یا هنگام جستجوی غذا روزها هم می توان روباه را دید.

روباه
روباه

این گروه از سگ سانان تکی زندگی کرده و اجتماعی نمی باشند و فقط زمانی به صورت گروهی دور هم جمع می شوند که یا هنگام جفت گیری شان باشد یا مشغول مراقبت از بچه هایشان باشند. محل زندگی روباه در جنگل ها و کشتزارها بوده و این مکان ها یک مکان امن و خوبی برای این است که روباه لانه خود را در آنجا بسازد. گرگ، گربه های وحشی، خرس و پرندگان شکاری همچون عقاب و جغد بزرگ از جمله دشمنان طبیعی روباه ها محسوب می شوند.

  • کاربردهای دم روباه

دم روباه کلفت، بلند و پرمو می باشد که موهای کرکی زیبایی داشته و علاوه بر زیبایی استفاده های دیگری هم دارد که از جمله می توان به این موارد اشاره کرد:

۱- در هوای سرد روباه با دم خود پاها و بینی خود را می پوشاند تا آنها را در برابر سرما محافظت کند.

۲- با به حرکت درآوردن دمش می تواند به سایر روباه ها پیام بفرستد.

۳- در زیر دم روباه غددی وجود دارد که این غدد ترشحات بدبویی دارند و روباه با دیدن دشمنان خود برای فرار از دست آنها از این غدد استفاده می کند.

  • تغذیه

پرندگان، جوندگان، خرگوش، قورباغه، ماهی، خرچنگ، حلزون، حشرات، کرم ها، گیاهان و میوه جات

  • تولید مثل

در بالا اشاره کردیم که اکثر روباه ها به تنهایی زندگی کرده و شکار می کنند و فقط هنگام جفت گیری و پرورش بچه هایشان زندگی مشترکی دارند. بهتر است بدانید که از اواسط زمستان تا اوایل بهار فصل جفت گیری این گروه از سگ سانان می باشد. دوران حاملگی روباه ماده ۵۱ تا ۶۳ روز طول می کشد و در هر زایمان حدود ۳ تا ۸ توله به دنیا می آورد.

انواع روباه در ایران

  • روباه شنی

در کویرهای جنوب شرقی ایران و مرز افغانستان زندگی می کند و تخریب زیستگاه های کویری و ناامنی در عرصه پراکندگی این گونه روباه آنرا در معرض آسیب پذیری قرار داده است. این گونه از روباه را علاوه بر ایران می توان در شمال آفریقا، عربستان و افغانستان نیز پیدا کرد.

  • روباه ترکمنی

عمدتاً در دشت های گرگان، خراسان و به ویژه در مرز ایران و ترکمنستان می توان این گونه از روباه ها را مشاهده کرد. آنها دم و گوش کوتاه و همچنین رنگ بدن متمایزی از سایر روباه ها دارند.

  • شاه روباه

کمیاب ترین روباه ایران بوده و چون پوست زیبا و گران بهایی دارد متأسفانه توسط شکارچیان پوست شکار شده و نسل آن به شدت در معرض خطر انقراض قرار دارد.

۲- سگ (Dog)

سگ ها دو نوع دارند: اهلی و وحشی

سگ
سگ

سگ ها حدود ۲۰ هزار سال قبل در جنوب غربی آسیا اهلی شده اند. آنها هم مثل سایر گونه های سگ سانان گوشتخوار می باشند. طول عمر سگ ها ۱۲ تا ۱۳ سال می باشد، فعال ترین دوره سنی سگ ها در حدود ۳ تا ۵ سالگی و دوره کاهش فعالیت آنها در حدود ۷ تا ۸ سالگی می باشد. سگ ها هنگام دوره سنیِ کاهش فعالیت شان دوست دارند محیطی راحت و آرام داشته باشند و اکثر اوقات در حال خواب باشند. شاید دانستن این موضوع برایتان جالب باشد که شنوایی سگ های پیر کاهش یافته و حتی برخی از آنها ناشنوا می شوند.

  • تغذیه

گوشتخوار بوده و استخوان، گوشت و حتی نان خشک را هم می خورند. سگ ها برای تأمین مواد غذایی و برای سلامتی دندان ها و لثه هایشان حتماً باید از استخوان و مغز استخوان تغذیه کنند. همچنین جویدن استخوان باعث می شود مقدار زیادی از بزاق در دهان سگ ترشح شود که این کار برای هضم غذای آنها بسیار مفید است.

  • تولید مثل

بهترین زمان جفت گیری در سگ های نر بالای ۲ سال و زیر ۷ سال می باشد و سگ های ماده در حدود ۸ تا ۱۲ ماهگی به سن بلوغ می رسند. مدت زمان حاملگی سگ های ماده حدوداً ۳ ماه می باشد.

توصیه می کنیم خواندن این مطلب را از دست ندهید: آیا واقعاً سگ های ولگرد عامل نابودی حیات وحش اند؟

انواع نژادهای اصیل سگ در ایران

  • سگ سرابی

قویترین سگ موجود در ایران و جهان که زادگاه او در شهرستان سراب می باشد. سراب یکی از شهرستان های استان آذربایجان شرقی می باشد.

  • سگ کردی یا عراقی

بسیار زیبا بوده و زادگاه اصلی این سگِ زیبا شهرستان های مهاباد، سقز، بوکان و سنندج می باشد.

  • سگ تایبادی

به وفور در استان خراسان وجود دارد و متأسفانه فروش توله این سگ در ایران رواج زیادی دارد.

  • سگ قدرجونی 

در استان اصفهان وجود دارد و که شهر قهدریجان ( از توابع شهرستان فلاورجان) خواستگاه اصلی پرورش آن محسوب می‌شود. به علت توانایی هایی خاص این سگ، خیلی از گله داران برای مراقبت از دام هایشان از آن به عنوان سگ گله بهره می گیرند.

  • سگ سالوکی (Saluki)

سگ شکار بوده که به تازی ایرانی هم معروف است و در تایباد و کردستان می توان دو گونه از آنرا مشاهد کرد.

  • سگ فیندو یا سگ پاکوتاه ایرانی

معروف به اشپیتز ایرانی که بیشتر در سراب و کردستان ایران وجود دارد. این سگها شکاری هستند و نگهبانان بسیار خوبی میباشند.

۳- شغال (Jackal)

جثه ای شبیه گرگ ولی کوچکتر از آن دارد. طول سر و تنه آنها ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی متر، طول دم آنها ۲۰ تا ۳۰ سانتی متر و وزن آنها حدود ۶ تا ۱۵ کیلوگرم می باشد. رنگ گوش ها، دست و پا و بدن شغال گندمگون و رنگ شکم آن زرد یا تقریباً سفید می باشد. این گروه از سگ سانان هنگامی که می دوند دمشان را پایین و مابین پاهایشان نگه می دارند. بهتر است بدانید شغال ها حدود ۱۶ سال عمر می کنند.

 شغال
شغال

برخی از شغال ها هستند که در نزدیکی مناطق شهری و منازل مسکونی زندگی می کنند که بیشتر شبگرد می باشد ولی گاهی اوقات روزها هم در این مناطق دیده می شوند. معمولاً جایی به نام لانه ندارند و بیشتر در گودال ها، سوراخ های طبیعی، شکاف سنگ ها و لانه متروکه سایر جانوران زندگی می کنند. هنگام غروب آفتاب و حتی شب ها می توان صدای زوزه آنها را شنید که شبیه جیغ انسان می باشد.

  • تغذیه

در مواقع کمبود غذا کاملاً گیاهخوار می باشند ولی در هنگام وفور غذا دست به شکار پستانداران کوچک، پرندگان، خزندگان و حشرات می زنند. حیوانات پیر و نوزادان حیوانات جزو طعمه های شغال ها بوده که با گاز گرفتن گلو یا گردن شان آنها را شکار می کنند.

  • تولید مثل

به صورت انفرادی، جفت و گاهی گروهی زندگی می کنند. در زمستان جفت گیری کرده و ماده شغال بعد از حدود ۲ ماه حاملگی ۳ تا ۸ نوزاد کور و کر به دنیا می آورد. هر دو جنس نر و ماده وظیفه مراقبت از بچه ها را برعهده دارند. بعد از ۱۰ روز نوزادان قادر به دیدن بوده و در ۲۱ روزه گی از شیر گرفته شده و با گوشت نیمه هضم شده ای که توسط پدر و مادر قی می شود، تغذیه می شوند. بچه ها بعد از ۲ ماهگی همراه پدر و مادرشان به شکار می روند و در ۶ ماهگی زندگی مستقل خود را شروع می کنند.

شغال در ایران

چون شرایط مختلف زیست محیطی ایران برای شغال ها بسیار مناسب است و همچنین این حیوانات قدرت استتار خوبی دارند و منابع غذایی مختلفی برایشان فراهم است تعداد آنها مناسب بوده و هیچ خطری نسل این گونه از سگ سانان را تهدید نمی کند. این حیوانات بیشتر در بوته زارها، سواحل دریا، اطراف تالاب ها، محل ریختن زباله ها و اطراف مناطق مسکونی در ایران وجود دارند.

۴- کایوت یا کایوتی (Coyote)

حیوانی سگ مانند و بی خطر که یک دم پشمالو دارد و بومی آمریکای شمالی و مرکزی است. رنگ بدن او معمولاً خاکستری و نوک دم او معمولاً سیاه می باشد که به پایین آویزان است. این گروه از سگ سانان جزو باهوش ترین و موفق ترین پستانداران آمریکای شمالی محسوب می شوند.

کایوتی از گروه سگ سانان
کایوتی

این جانوران شکارچی ۴۲ دندان دارند که ۴ تای آنها دندان نیش می باشد. رنگ چشم هایشان معمولاً زرد یا کهربایی بوده یا ممکن است رنگهای دیگری هم داشته باشد و قسمت بالای بدنشان خاکستری و زیر گردن و شکمشان زرد کمرنگ یا سفید می باشد. گوش هایشان نسبت به اندازه سرشان بزرک و پاهایشان نسبت به اندازه بدنشان کوچک می باشد. وزن آنها بین ۷ تا ۲۱ کیلوگرم و طول بدنشان حدود ۹۱ سانتی متر می باشد. اگر بخواهیم طول و وزن دمشان را هم بیان کنیم باید بگوییم که طول دمشان حدود ۳۰ سانتی متر و وزنی برابر با ۱۰ تا ۲۰ کیلوگرم دارند. کایوت ها موهای خزی دارند که ۱ بار در طول سال می ریزد. جمعیت این گونه از سگ سانان در شرق در حال افزایش است در حالی غربی ها تلاش می کنند تا از شر این حیوان خلاص شوند.

  • تغذیه

شکارچیانی شبگرد بوده و به تنهایی به شکار می روند و بیشتر از پستانداران کوچک و مارها و گاهی اوقات هم از میوه ها و گیاهان تغذیه می کنند.

  • تولید مثل

در ۱ سالگی به بلوغ جنسی می رسند و پس از جفت گیری و بعد از حدود ۶۰ روز مدت زمان حاملگی، ۱ تا ۱۹ توله کایوت به دنیا می آید. اگر بخواهیم به طور میانگین حساب کنیم، در هر زایمان ماده ها حدود ۶ توله به دنیا می آورند. نوزادان هنگام تولد کور و کر بوده و وزنشان حدود ۲۵۰ گرم می باشد که بیش از نیمی از آنها زنده نمی مانند که سن بلوغ را تجربه کنند. بعد از ۱۰ روز توله ها قادرند ببینند و بشنوند و حدود ۱ ماه طول می کشد تا از لانه بیرون بیایند. توله های نر تا ۹ ماهگی پدر و مادر خود را ترک می کنند اما توله های ماده تا آخر عمرشان با پدر و مادر می مانند.

۵- گرگ (Wolf)

گونه ای از سگ سانان که شبیه سگ می باشد ولی دم افتاده ای دارد. رنگ بدن معمولاً خاکستری و زرد یا قهوه ای بوده و به صورت خانوادگی یا به صورت گله ای زندگی می کند. محل زندگی گرگ ها معمولاً زیر تنه درخت، حفره های ساخته شده توسط سایر حیوانات و گاهی اوقات هم در سوراخ کوه ها می باشد و بیشتر در مناطق کوهستانی و جنگل ها به سر می برند.

گرگ از گروه سگ سانان
گرگ

گرگ ها بسیار خطرناک بوده و گروه های ۲۰ نفری به ریاست یک نر و مادهِ برتر دارند. اگر بخواهیم پس از انسان، گسترده ترین پستاندار زمینی را نام ببریم نام گرگ های خاکستری درصدر قرار می گیرند که طول عمری برابر با ۸ تا ۱۲ سال دارند و در مناطق حفاظت شده گاهی گزارش شده که تا ۲۰ سال هم می توانند عمر کنند.

  • تغذیه

روزها به گله گوسفندان و گاهی هم شب ها به آغل گوسفندان حمله می کنند. به صورت گروهی گوزن ها را هم می توانند شکار کنند. شکار گرگ ها بسیار جالب و دقیق است. رئیس گروه طعمه ای را انتخاب کرده که معمولاً پیر، مریض، بزرگ و سنگین یا خیلی جوان است. بعد از اتنخاب طعمه، گله به صورت درهم و برهم حرکت کرده و سعی می کنند گله شکار را پراکنده سازند. همین که طعمه اتنخاب شده از گله خودش جدا می شود گرگ ها به او حمله کرده و نقاط حساس بدن او مثل بیضه، پستان، زیر شکم، پوزه یا لب او را گاز می گیرند و بدین ترتیب او را شکار می کنند. در بین جانورانی که در خشکی زندگی می کنند گرگ در رأس هرم غذایی آنها قرار دارد.

  • تولید مثل

گرگ ها نسبت به جفت خود بسیار وفادار بوده و از هنگام جفت گیری تا تولد و مستقل شدن بچه ها زندگی مشترکی دارند. ماده ها پس از ۲ ماه بارداری در هر زایمان حدود ۳ تا ۵ بچه به دنیا می آورند و تا ۶ هفته به بچه های خود شیر می دهند. در ۳ هفتگی کم کم وقت آن رسیده که گرگ ها از لانه خارج شوند. در روزهای اول زایمان گرگ نر وظیفه تأمین گوشت گرگ ماده و بچه ها را بر عهده دارد و بعد از شیر گرفتن بچه ها، مادر هم به همراه پدر به شکار می رود و بعد از مدتی بجه ها نیز والدین خود را در شکار همراهی می کنند.

در بیشتر مناطق ایران گرگ وجود دارد.

تفاوت گربه سانان و سگ‌سانان

۱- پوزه گربه سانان کوتاه ولی پوزه سگ سانان کشیده تر می باشد. مثلاً گربه، ببر و یوزپلنگ پوزه ندارند ولی براحتی می توان پوزه سگ، شغال، روباه و گرگ را به وضوح در صورت آنها مشاهده کرد.

اِشکال: کفتار جزو گربه سانان می باشد ولی پوزه ای مثل سگ دارد.

۲- گربه سانان به راحتی می توانند از ارتفاعات و درخت ها بالا بروند اما سگ‌سانان هیچ وقت قادر به بالا رفتن از بلندی به خصوص درخت نمی باشند.

اِشکال: شیر جزو گربه سانان بوده اما نمی تواند از درخت بالا برود.

۳- صدای گربه سانان کشیده و طولانی بوده و زوزه نمی کشند ولی سگ‌سانان پارس یا هاپ کرده یا به اصطلاح زوزه می کشند.

۴- گربه‌سانان غلاف ناخن داشته ولی در پای سگ‌سانان اثری از ناخن دیده می‌شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *