ببر قوی ترین پستاندار شکارچی

ببر
آیا می دانید قوی ترین و درنده ترین جانور شکارچی پستاندار جهان چه حیوانی است؟ حتماً تعجب می کنید که بدانید این حیوان ببر است. ببرها که بسیار زیبا و افسونگر می باشند بزرگترین عضو خانواده گربه سانان بوده و جانورانی منزوی و تنها می باشند که فقط در هنگام جفت گیری و مراقبت از توله شان کنار هم زندگی می کنند. این جانوران شکارچی شناگران ماهری بوده و برخلاف اغلب گربه سانان آب را دوست دارند.

به مناسبت ۲۹ جولای که به نام روز جهانی ببر نامگذاری شده تا بر اهمیت نجات این حیوان در معرض انقراض و حفظ زیستگاه آنها تاکید شود؛ مجمع فعالان زیست محیطی کشور (انجمن حمایت از حیوانات و محیط زیست) هم به نوبه خود با نگارش و انتشار این مطلب می خواهد به یکی از دغدغه های بزرگ جامعه جهانی که همان حفظ تنوع زیستی است بپردازد و نقشی هر چند اندک در آگاه سازی عمومی برای نجات نسل ببرها و سایر گونه های ارزشمند در جهان ایفا کند. با ما همراه باشید

آرایه شناسی

فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران

رده: پستانداران

راسته: گوشت‌خوارسانان

زیرراسته: گربه‌سانان

تیره: گربه‌ایان

زیرخانواده: پلنگیان

سرده: پلنگ‌مانندها

در رابطه با جانوران شکارچی بیشتر بخوانید: جانوران شکارچی و معرفی ۷ سلاح مرگبار آنها

ببر چه نوع حیوانی است؟

ببر (به انگلیسی: Tiger) پستانداری شکارچی بوده که در مناطق جنگلی، بیشه زارها و نیزارهای مردابی زندگی کرده و بسیار قدرتمند و زیرک می باشد و تنها انسان است که می تواند حریف قدرت و زیرکی او شود. آنها با استفاده از مخلوط ادرارشان و ترشح یک غده از دم، مدفوع و یا چنگ کشیدن روی درختان قلمرو خود را علامت می گذارند. بسته به تعداد شکار، وسعت قلمروی ببرها نیز فرق می کند یعنی هرچه قدر تعدار شکار بیشتر باشد، وسعت قلمروی ببرها کمتر خواهد بود ولی این محدوده معمولاً حدود ۶۵ تا ۶۵۰ کیلومتر مربع می باشد. شاید برایتان جالب باشد که بدانید قلمرو ببرهای نر چند قسمت کوچک تر دارد که ۲ یا چند ببر ماده در هر یک از این بخش ها زندگی می کنند و هر یک از این بخش ها قلمروی خود این ببرهای ماده محسوب می شود. آنها شب ها فعال بوده و فقط در زمستان است که روزها هم فعالیت می کنند. تکامل ببرها از چین مرکزی و جنوبی بوده و بعدها به سیبری، سوماترا، اندونزی و هند گسترش یافته است.

جالب است بدانید:

  • سرعت ببرها بیشتر از ۶۵ کیلومتر در ساعت می باشد.
  • بیشتر از ۹۰ درصد شکار طعمه توسط ببرها ناموفق می باشد.
  • ببر سفید حامل ژنی می باشد که این ژن را تنها در یک در ده هزارم ببرها می توان پیدا کرد.
  • ببرها قابلیت پرش بیش از ۵ متر را دارند.
  • روز به روز بر تعداد افرادی که ببرها را به عنوان حیوان خانگی نگه می دارند افزوده می شود.
  • به فرزند حاصل از جفت گیری شیر و ببر تایگون و لایگر گفته می شود.

توصیف برخی از ویژگی های ببر

طول بدن

نرها ۲۶۰ تا ۳۳۰ سانتی متر و ماده ها ۲۳۰ تا ۲۷۵ سانتی متر

وزن بدن

نرها ۲۰۰ تا ۳۲۰ کیلوگرم و ماده ها ۱۲۰ تا ۱۸۰ کیلوگرم

پوست

زرد مایل به قهوه ای و نارنجی مایل به قرمز که نوارهای عرضی قهوه ای یا سیاه رنگ دارد. موهای بدن ببرها به غیر از ببرهایی که در مناطق سرد و یخبندان وجود دارند کوتاه می باشد.

ناخن و دندان ببرها بلند و تیز بوده و حرکتی آرام و سریع دارند.

نحوه شکار

کاملاً به طعمه خود نزدیک می شود، با جهشی ناگهانی روی آن می پرد، مهره های گردن شکار خود را شکسته و جمجمه او را خرد می کند بعد با دندان خود او را به جای مناسبی می برد. ببر می تواند در یک وعده حدود ۱۸ کیلوگرم گوشت بخورد ولی چند روز هم می تواند غذا نخورد.

تغذیه

گوشتخوار بوده و از گوزن، آهو، گاو، گاومیش، گراز و گاهی اوقات بچه فیل، پرندگان، میمون و حتی لاک پشت و قورباغه نیز تغذیه می کنند. در صورت پیر بودن یا کمبود غذا به انسان نیز حمله می کنند.

پراکندگی جغرافیایی

عمدتاً در قاره آسیا

تولید مثل

ببرهای ماده در ۳ سالگی و نرها در ۴ سالگی به حد بلوغ می رسند. غرش ببرهای نر و بویی که ماده ها در هنگام نشان گذاری قلمروشان به جا می گذارند نشانه ی آمادگی آنها برای جفت گیری می باشد. طول مدت حاملگی ببرها حدود ۱۰۳ روز بوده و بعد از این مدت انتظار ۲ تا ۴ توله کور حدوداً ۱۴۰۰ گرمی به دنیا می آیند. بعد از گذشت ۱۵ روز یواش یواش چشم توله ها باز شده و می توانند ببینند. آنها بعد از ۶ تا ۸ هفته شیرخواری می توانند گوشت هم بخورند. مدت زمانی که ببرها از شیر مادر تغذیه می کنند تا ۶ ماهگی می باشد. توله ها تا ۲ سالگی با مادرشان زندگی می کنند.

جمعیت فعلی

کمتر از ۴ هزار که بیشتر از نیمی از آنها در هند و بقیه در ۱۲ کشور آسیایی زندگی می کنند.

زیر گونه ها

سوماترایی، سیبری، بنگال، جنوب چین، مالایی، هندوچین، ایرانی، جاوان و بالی.

۳ تا از این زیرگونه ها منقرض شده، ۳ گونه دیگر به شدت در معرض خطرند و ۳ گونه از آنها باقی مانده اند که ما مختصری از ویژگی های آنها را در این قسمت بیان می کنیم.

۳ زیرگونه ببر که هم اکنون وجود دارند!

۱- ببر بنگال یا هندی (Bengal tiger)

در هند، نپال، بوتان و بنگلادش وجود دارد و با جمعیت کمتر از ۲۵۰۰ فراوان ترین زیرگونه ببرها محسوب می شود که از این تعداد حدود ۱۵۲۰ تا ۱۹۰۹ قلاده در هند، ۴۴۰ قلاده در بنگلادش، ۱۵۵ قلاده در نپال و ۷۵ قلاده در بوتان زندگی می کنند.

ببر بنگال
ببر بنگال

این ببرها در جنگل های مختلف زندگی می کنند و طول بدن نرها با احتساب دمشان ۲۷۹ تا ۳۱۰ سانتی متر و ماده ها ۲۴۰ تا ۲۶۵ سانتی متر و وزن نرها حدود ۱۸۰ تا ۲۶۰ کیلوگرم و ماده ها حدو ۱۰۰ تا ۱۸۵ کیلوگرم می باشد. پروژه حفاظت از ببرهای بنگال در سال ۱۹۷۲ شروع شد ولی چون در هندوستان استخوان ها و برخی از اندام های ببر برای استفاده در طب سنتی قاچاق می شوند از سال ۱۹۹۴ تا سال ۲۰۰۹ حدود ۸۹۳ مورد شکار غیر قانونی در هند انجام شده است.

۲- ببر هندوچین یا کُربِت (Indochinese tiger)

در کامبوج، جنوب چین، لائوس، میانمار، تایلند و ویتنام وجو داشته و بیشتر در مناطق کوهستانی و تپه ای زندگی می کنند. وزن نرها حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ و ماده ها حدود ۱۰۰ تا ۱۳۰ کیلوگرم می باشد.

تایگر هندوچین
ببرهندوچین

این ببرها کوچکتر و تیره تر از ببرهای بنگال هستند. جمعیت آنها حدود ۳۵۰ قلاده می باشد و شکار غیر قانونی و شکار بیش از حد طعمه هایی که این ببرها از آنها تغذیه می کنند به شدت جمعیت این گونه از ببرها را در معرض خطر قرار داده است. متاسفانه ۷۵ درصد ببرهایی که در ویتنام به صورت غیرقانونی شکار می شوند به خاطر ساخت داروهای سنتی چینی می باشد.

۳- ببر مالایی یا جکوزی (Malayan tiger)

در شبه جزیره مالایا واقع در مالزی وجود داشته که تا سال ۲۰۰۴ یک زیرگونه مجزا محسوب نمی شد. آمارهای رسمی حاکی از آن است که تعداد این ببرها در حال حاضر حدود ۵۰۰ قلاده می باشد که جمعیت این گونه ها را نیز شکار غیرقانونی تهدید می کند.

ببر مالایی
ببر مالایی

وزن نرها حدود ۱۲۰ کیلوگرم و ماده ها حدود ۱۰۹ کیلوگرم می باشد. این ببرها نماد ملی در مالزی محسوب می شود و در روی لباس برخی از موسسات می توان تصویر آن را مشاهده کرد.

۳ زیرگونه از ببرها که به شدت در معرض خطرند!

۱- ببر سوماترایی (Sumatran tiger)

کوچکتربن ببر زنده جهان بوده و فقط در جزیره اندونزیایی سوماترا وجود داشته و به شدت در معرض خطر انقراض قرار دارد. وزن نرها حدود ۱۰۰ تا ۱۴۰ کیلوگرم و مادها حدود ۷۵ تا ۱۱۰ کیلوگرم می باشد.

تایگر سوماترایی
ببر سوماترایی

شاید اگر بدانید که اندام کوچک آنها به علت سازگاری با جنگل های سوماترا و کوچک بودن طعمه های آنهاست تعجب کنید. طبق آمارهای رسمی تعداد این ببرها ۴۰۰ تا ۵۰۰ قلاده بوده و غالباً در پارک های ملی تحت حفاظت می باشند. تخریب زیستگاه مشکلی است که این گونه از ببرها را تهدید می کند. در بازه زمانی ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۰ مرگ حدود ۶۶ قلاده ببر ثبت شده است.

۲- ببر سیبری یا آمور (Siberian Tiger)

در منطقه رود آمور یوسوری سیبری وجود داشته و جزو بزرگترین جانوران خشکی زی محسوب می شود. وزن نرهای بالغ ۳۰۰ تا ۳۶۰ کیلوگرم و ماده ها حدود ۱۲۰ تا ۱۹۰ کیلوگرم می باشد.

ببر سیبری
ببر سیبری

پوست این ببرها بسیار کلفت و رنگ بدن آنها طلایی کمرنگ می باشد. سنگین ترین ببر سیبری طبق آمارهای غیر رسمی حدود ۳۸۴ کیلوگرم وزن دارد. تعداد جمعیت این ببرها در سال ۲۰۰۵ حدود ۳۳۱ تا ۳۹۳ قلادهتخمین زده می شد. این گونه از ببرها جد نزدیکی با ببرهای سیبری و مازندران دارد.

۳- ببر جنوب چین یا شیامن یا آموی (South China tiger)

نسل این ببرها در طبیعت منقرض شده و نام آن در فهرست جانوران در معرض خطر انقراض آی یو سی ان قرار دارد. در حال حاضر این گونه ها در مناطق حفاظت شده و در اسارت نگهداری می شوند.

تایگر جنوب چین
ببر جنوب چین

وزن نرها حدود ۱۲۷ تا ۱۷۷ کیلوگرم و ماده ها ۱۰۰ تا ۱۱۸ کیلوگرم می باشد. از سال ۱۹۸۳ تا ۲۰۰۷ هیچ ببر جنوب چینی دیده نشد اما در سال ۲۰۰۷ یک کشاورز یکی از آنها را دید و با دوربین خودش از آن عکس گرفت ولی بعدها این خبر تکذیب شد. در ۱۹۷۶ دولت چین با تصویب یک قانون شکار این گونه ببرها را ممنوع اعلام کرد. هم اکنون جمعیت این ببرها حدود ۵۹ قلاده بوده که در قفس نگه داری می شوند که این تعداد هم حاصل زادآوری ۶ قلاده ببر می باشد. دولت چین تلاش می کند با تمهیداتی این تعداد را با حفاظت به طبیعت بازگرداند.

۳ زیرگونه از ببرها که منقرض شده اند!

۱- ببر بالی (Bali tiger)

در جزیره بالی اندونزیایی زندگی می کرده و وزن نرها ۹۰ تا ۱۰۰ و ماده ها حدود ۶۵ تا ۸۰ کیلوگرم بود. شکار بی رویه از جمله دلایل اصلی انقراض این گونه به شمار می آید. آخرین گونه از این ببرها در ۱۹۳۷ سامبار کیما واقع در غرب بالی کشته شد.

تایگر بالی
ببر بالی

۲- ببر جاوان (javan tiger)

تا اواسط دهه ۱۹۷۰ در جزیره جاوه زندگی می کرده است. این ببرها بزرگتر از ببرهای بالی بوده و وزن نرها حدود ۱۰۰ تا ۱۴۰ کیلوگرم و ماده ها حدود ۷۵ تا ۱۱۵ کیلوگرم بود. این ببرها بعد از سال ۱۹۷۹ دیده نشده اند.

تایگر جاوان
ببر جاوان

۳- ببر مازندران یا توران یا هیرکانی (Caspian tiger)

در جنگل های غرب و جنوب دریای خزر و جود داشته و ۵۰ سال است که کسی صدای غرش این ببرها را نشنیده است. در سال ۱۳۳۲ بود که آخرین ببر در ایران در محل فعلی پارک ملی گلستان شکار شد ولی طبق آمارهای غیر رسمی در سال ۱۳۳۸ ببر دیگری در این منطقه مشاهده شد. در اوایل دهه ۱۳۵۰ سازمان حفاظت محیط زیست بعد از تحقیق چند ساله انقراض قطعی آن را به اطلاع عموم رساند.

ببر مازندران
ببر مازندران

دلایل اصلی انقراض ببر مازندران چیست؟

  • افزایش جمعیت انسان
  • نبود قوانین مصوب برای حمایت از حیوانات 
  • وجود دیدگاه تجاری نسبت به حیات وحش
  • شکار غیر قانونی و بازار سیاه پوست
  • محدود بودن زیستگاه

این گونه ببرها اکثراً نزدیک به منابع آبی و سواحل رودخانه و دریاچه‌ ها زندگی می کردند که در این مناطق بیشترین تعداد جمعیت انسانی نیز در آنجا حضور دارد و این امر باعث شد زیستگاه این حیوان محدود باشد.

  • کاهش طعمه

گوزن طعمه طبیعی ببرها محسوب می شود و زمانی به خاطر وجود طعمه هایی همچون مرال و شوکا جنگل‌های شمال ایران زیستگاه ببرها بود. وقتی جمعیت گوزن و آهو در ایران به خاطر شکار بی رویه، رفته رفته کاهش یافت ببر مازندران در ایران مجبور شد برای تأمین نیاز غذایی خود به شکار گراز بپردازد که جمعیت آن مدام در حال نوسان بود و اصلاً نمی توان به دید یک منبع غذایی مطمئن به آن نگاه کرد.

  • شکار و آزار

در اواخر دوران حضور ببرها در ایران و در دورانی که منابع غذایی این گونه در ایران کاهش یافته بود این حیوان ارزشمند برای رفع گرسنگی خود به دام های اهلی حمله می کرد که بسیاری از جوامع محلی برای امرار معاش به آن‌ها وابسته می باشند. از این رو این مردم محلی هم برای اینکه این عمل ببرها را تلافی کنند به شکار یا به دام انداختن آنها روی می آوردند و از این رو بود که جمعیت این گونه ارزشمند رفته رفته کم و کمتر شد. مردم محلی حتی به توله‌های او نیز رحم نکرده و آنها را می دزدیدند تا بفروشند.

  • تخریب زیستگاه و سوزاندن جنگل‌ها

جنگل های واقع در کنار رودخانه‌ و نیزارهای جلگه‌ای به بهانه توسعه زمین ها ی کشاورزی تخریب یا سوزانده می شدند تا به مزارع برنج و پنبه تبدیل شوند و این کار دامنه و محدوده زیستگاه این گونه ارزشمند را در ایران روز به روز محدود تر می کرد.

درس بگیریم!

ببر یک گونه‌ای است که تاب و تحمل دامنه گسترده ای از شرایط زیستگاهی و اقلیمی را داشته و از این رو در تمام مناطق از گرمسیری گرفته تا مناطق برفی و یخبندان می تواند زندگی کند. این حیوان زادآوری بالایی داشته و تقریباً فاصله میان تولیدمثل هایش کوتاه می باشد و می تواند با نوع طعمه و زیستگاه خود سازگاری پیدا کرده و تکنیک شکار خود را تغییر دهد ولی با این وجود برخی ویژگی های خاص دارد که باعث آسیب پذیری او در برابر توسعه انسان در این مناطق می شود.

انقراض این گونه از گربه سانان در ایران خیلی تأسف برانگیز است ولی تأسف ما راه به جایی نمی برد. فقط خود ما و به ویژه مسئولین کشور ما باید از این اتفاق ناخوشایند درس و تجربه ای ارزشمند بگیریم و نگذاریم سایر گونه‌های ارزشمند و در معرض خطر انقراض کشورمان نظیر پلنگ و یوزپلنگ هم به سرنوشت ببر دچار شوند. باید بدانید که دقیقاً به همان دلایلی که ذکر شد عرصه حیات بر این دو گونه ارزشمند هم بسیار تنگ شده و شاید اگر اقدام مناسبی انجام نشود روزی فرا خواهد رسید که این گونه های ارزشمند هم به تاریخ خواهند پیوست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *