خزندگان ، اولین جانورانی که روی خشکی قدم گذاشتند!

خزندگان
اولین جانورانی که توانسته اند زندگی روی خشکی را تجربه کنند خزندگان نام دارند. حدود ۷ هزار گونه از این مهره داران خونسرد در جهان شناسایی شده که زیستگاه ۲۲۵ گونه از آنها در ایران می باشد. وجود اکوسیستم های آبی و جنگلی استان های شمالی، غربی، جنوب غربی و همچنین مناطق کویری، بیابانی و نیمه بیانی باعث ایجاد مکان هایی مناسب برای حیات خَزَندِگان و دوزیستان در ایران شده است.

خزندگان چگونه جانورانی هستند؟!

این جانوران با داشتن قلبی ۴ حفره ای، می خزند، پولک دارند، در هوا تنفس می کنند و تخم می گذارند. آنها یا دست و پا ندارند یا همانند مارمولک دارای دست و پای کوتاهی می باشند. این دسته از جانوران حیواناتی خونسرد هستند که تولید مثل و دمای بدنشان به دمای محیط بستگی دارد. سطح بدن خزندگان از پوستی خشک و شاخی پوشیده شده و اسکلت شان کاملاً استخوانی می باشد. جالب است بدانید که این دسته از جانوران به طور مرتب لایه بیرونی پوست خود را می ریزند و معمولاً می توانند طی چند ساعت از بدو تولد شنا کرده و راه بروند. اولین خزندگان تقریباً در حدود ۳۲۰ میلیون سال پیش از مهره داران چهارپای پیشرفته موسوم به reptiliomorph  تکامل یافتند. پژوهشگران آنها را به رنکوسفال ها، مارها، لاک پشت ها، سوسمارها و کروکودیل ها طبقه بندی کرده اند.

بزرگترین خزنده: لاکپشت پشت چرمی با بیش از دو متر طول و ۵۰۰ کیلوگرم وزن

کوچکترین خزنده: مارمولک خانگی با طول ۱۸ میلی متر

اژدهای پرنده (Draco volans) نوعی خزنده جدید کشف شده در اندونزی می باشد که از دسته مارمولک‌های اژدهایی بالدار است. بالهای به رنگ نارنجی روشن همراه با خال‌های قرمز و آبی این موجود عجیب به قفسه سینه‌اش چسبیده و می تواند به کمک آنها بپرد. اژدهای پرنده همانند دیگر خزندگان از قدرت پرواز محروم است و تنها با جهیدن می تواند حرکت کند.

معرفی ۶ گونه از خزندگان 

۱- مار (Snake)
به قطع می توان گفت که امروزه مارها جزو فراوان ترین خزندگان می باشند که آنها را می توان در آب، زیرسنگ، روی درختان و… پیدا کرد. مارها به عنوان جانوران گوشت خوار می توانند طعمه های بزرگ تر از قطر بدن و دهانشان را ببلعند. معمولاً حدود ۷۰ درصد مارها تخم گذار و ۳۰ درصد آنها زنده زا هستند. آنها ده ها سال زندگی کرده و می توانند طولی از ۱۰ سانتیمتر برای مار قلمی تا ۱۴ متر برای مار پایتون داشته باشند. همه مارها سمی نیستند و بهترین راهنما برای تشخیص سمی بودنشان پولک ها و دندان هایشان می باشد. افزودنی است که مارها به انواع انگل و همچنین بیماری تاول، اختلالات تنفسی و گوارشی و پوسیدگی دهان حساس هستند.

مار زنگی از خزندگان
مار زنگی

۲- ایگوانا (Iguana)
ایگواناها دو گونه هستند یکی ایگوانای سبز و دیگری ایگوانای آنتیل که نوع دوم آن یعنی ایگوانای آنتیل به دلیل تخریب زیستگاه به شدت در خطر انقراض قرار دارد. ایگواناها روی فرق سر خود چشم سوم داشته و طول عمری بین ۱۰ تا ۱۲ سال دارند و می توانند از ۳۰ سانتی متر تا ۱ متر رشد کنند. متأسفانه ایگوانای سبز در ایران به عنوان حیوان خانگی نگهداری می شود.

ایگوانای سبز
ایگوانای سبز

۳- مارمولک گکو (Geckos)
مارمولک های کوچک و بدون شکم Gecko نوع دیگری از خزندگان هستند که اغلب تا ۳۰ سال عمر کرده و از حشرات و بچه موش ها تغذیه می کنند. اگرچه گکوهای وحشی در مناطق معتدل و گرمسیری جهان یافت می شوند، اما اکثر آنهایی که برای فروش پیشنهاد می شوند، متأسفانه اسیر شده و پرورش یافته اند.

مارمولک گکو
مارمولک گکو

۴- لاک پشت گوش قرمز (Red-eared slider Turtle)
لاک‌پشت گوش‌قرمز نام لاک پشتی است که در ۳۰ کشور دنیا به نادرست به عنوان حیوان خانگی نگه داشته می شود. این حیوان با نام علمی Trachemys scripta سبب بوجود آمدن آثار مخربی بر زیستگاه‌های جانواران غیر بومی از جمله لاک‌پشت‌های دیگر و همچنین بی‌مهرگان و گیاهان تالاب ها می شود. به همین جهت اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) این حیوان را در لیست بدترین صد گونه مهاجم دنیا جای داده است.

لاکپشت گوش قرمز از خزندگان
لاکپشت گوش قرمز

۵-  گکوی انگشت خمیده خزری (Caspian Bent-toed Gecko)
اصلی ترین زیستگاه این نوع از خزندگان ، سواحل دریای خزر می باشد ولی شاید بتوان این مارمولک را آشناترین مارمولک مناطق شمالی کشور دانست، زیرا همواره در کنار انسان ها و در منازل مسکونی یافت می شود. متأسفانه با وجود فراوانی جمعیت آن در مناطق مسکونی، مشاهده این مارمولک در زیستگاه طبیعی بسیار دشوار و گاه غیرممکن است. سطح پشتی بدن این جانور خاکستری یا قهوه ای رنگ همراه با نوارهای عرضی تیره است. اولین نوار بر روی گردن و ۵ نوار دیگر بر روی بدن آن قرار گرفته اند و بر روی دم آن  نیز ۱۱ تا ۱۲ نوار تیره رنگ دیده می شود. گکوی انگشت خمیده خزری تخم گذار است و در هر بار دو تخم با پوسته آهکی می گذارد و از آنجا که پوسته تخم ها به نسبت محکم اند، این امکان را فراهم می آورد که بدون شکسته شدن در اسباب و اثاثیه منزل از محلی به محل دیگر منتقل شوند.

گکوی انگشت خمیده خزری
گکوی انگشت خمیده خزری

۶- لاکپشت خزری (Caspian Turtle)
این لاکپشت به آب های شیرین دائمی وابستگی دارد و علاوه بر استان های ساحلی شمالی کشور در سرتاسر رشته کوه زاگرس از شمال غربی تا جنوب غربی کشور یافت می شود. تعداد لاکپشت خزری در محدوده تالاب انزلی بسیار کم می باشد. برخی از این لاکپشت ها در ناحیه میانی لاکشان نوار های زرد رنگی دارند که این خطوط روشن با افزایش سن محو شده و در عوض درز جانبی لاک تیره تر می شود. انگشتان دست و پای این لاکپشت پرده دار است و قسمت بالای سر آن نیز فاقد پولک بوده و به وسیله پوست پوشیده شده است. همچنین این حیوان تخم گذار است و قادر می باشد در اواخر بهار ۶ تا ۸ تخم بگذارد.

لاک پشت خزری
لاک پشت خزری
  • باید بدانید که خزندگان جزو حیوانات خانگی نبوده و برای حفظ حیات همه جانداران و حتی انسان ها از اهمیت ویژه ای برخوردارند. آنها نقش بسیار مهمی در مقابله با حشرات مضر و کنترل انواع بیماری ها دارند.
  • اگرچه بیشتر مارها، لاک پشت ها، مارمولک ها و سایر خزندگان به طور معمول تهدیدی برای انسان ایجاد نمی کنند، اما برخی از آنها می توانند جزو کشنده ترین موجودات این سیاره به شمار بیایند.
  • مارمولک ها قادرند از پس کنترل جمعیت جانورانی همانند سوسک، پشته و… به خوبی برآیند.
  • در طبیعت، مارها کنترل جمعیت جوندگان همانند موش صحرایی را بر عهده دارند.
  • سوسمارها به دلیل داشتن قدرت بینایی و زبان بلند و باریک که روی آن ماده چسبنده وجود دارد، چیره دست ترین شکارچیان طبیعت به شمار می آیند.
  • در هنگام شب بسیاری از این نوع جانوران تقریباً بی حرکت هستند.
  • خزندگان راه های متنوعی همانند دویدن، گاز گرفتن و استتار را برای دفاع از خود در برابر خطر انتخاب می کنند.

خزندگان چه ویژگی هایی دارند؟

۱- آنها معمولاً چهار پا دارند.
خزندگان یا چهار پا دارند یا برخی مانند مارها، فرزندان اجداد چهار پاها به شمار می آیند. جالب است بدانید که مارها در روند تکامل پاهای خود را از دست داده اند ولی آنها هنوز هم شکارچیان موفق بدون پا هستند. برخی از این جانوران همانند تمساح ها پنجه هایی در پاهای خود دارند که آنها را در حرکت و شکار یاری می کنند.

۲- آنها از طریق ریه ها تنفس می کنند.
همه خزندگان (مارها، لاک پشت ها، کروکودیل ها و مارمولک ها) مجهز به ریه هایی هستند که به وسیله آنها هوا را تنفس می کنند. البته انواع مختلف خزنده ها از واسطه های تنفسی متفاوتی بهره می گیرند، به عنوان مثال مارمولک ها با استفاده از عضلاتی که به وسیله آنها می دوند قادر به تنفس هستند. باید بدانید که ریه های خزندگان در مقایسه با ریه های دوزیستان بسیار پیشرفته تر است ولی در مقایسه با ریه های پرندگان و پستانداران پیچیدگی کمتری دارد.

۳- آنها متابولیسم جانوران خونسرد را دارند.
دمای بدن این جانوران خونسرد وابسته به دمای محیط است. اما حیوانات خونگرم دمای بدنشان بدون توجه به دمای محیط ثابت باقی می ماند و به مقدار بسیاری کمی از شرایط بیرونی تأثیر می گیرد. پس از آنجایی که خزندگان خونسرد هستند باید در مقابل نور خورشید حمام آفتاب بگیرند تا دمای درون بدنشان افزایش یابد و از نفوذ سرما به بدنشان جلوگیری شود. زمانی که دمای بدن خزندگان گرم می شود آنها برای خنک شدن به سایه پناه می برند تا بتوانند دمای بدن خود را به سطح ایده آل برسانند.

۴- آنها جزو مهره داران هستند.
این دسته از جانوران ویژگی های مشابه سایر مهره داران همانند پستانداران، پرندگان و برخی دوزیستان را دارا می باشند. اسکلت بدن آنها از یک گونه به گونه دیگر کاملاً متفاوت است به طوری که در بین آنها تمساح ها بزرگترین اسکلت استخوانی را به خود اختصاص داده اند.

۵- پوست این جانوران با فلس پوشیده شده است.
فلس های سخت جزو خارجی ترین لایه پوست خزندگان به شمار می آیند. این فلس ها مانع از دست رفتن آب می شوند و قادرند از جانداران محافظت کنند. افزودنی است لاکچه ها همانند لاک لاکپشت ها از نظر ظاهر و عملکرد مانند فلس ها می باشند ولی دارای ساختاری استخوانی هستند.

نکته: اگر چه همه خزندگان دارای فلس هستند ولی نمی توان آن را به عنوان یک ویژگی منحصر به فرد دانست، زیرا گونه های دیگر همانند پروانه ها و ماهی ها  و… نیز دارای فلس می باشند.

بسیاری از مردم عاشق ماشین های سوپراسپورت هستند به طوری که توجه ویژه ای به بازه زمانی رسیدن سرعت یک خودرو از ۰ تا ۱۰۰ کیلومتر دارند. امروزه سریع ترین ماشین ها توان این را دارند که در کمتر از ۳ ثانیه به سرعتی بالای ۱۰۰ کیلومتر در ساعت دست یابند، اما جالب اینجاست که آفتاب پرست با استفاده از ماهیچه‌های قوی زبان خود قادر است در کمتر از ۰.۰۷ ثانیه سرعت این عضو را به ۱۰۰ کیلومتر در ساعت برساند.

و در پایان

وَاللَّهُ خَلَقَ کُلَّ دَابَّهٍ مِنْ مَاءٍ  فَمِنْهُمْ مَنْ یَمْشِی عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ یَمْشِی عَلَى رِجْلَیْنِ وَمِنْهُمْ مَنْ یَمْشِی عَلَى أَرْبَعٍ  یَخْلُقُ اللَّهُ مَا یَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ (سوره نور آیه ۴۵)

و خدا هر حیوانی را از آب آفرید، که بعضی (مانند مارها) بر شکم روند و برخی (مانند انسان) بر دو پا و برخی (چون اسب و گاو و شتر) بر چهار پا حرکت کنند. و خدا هر چه خواهد بیافریند که خدا بر همه کار تواناست.

قطعاً می توان گفت خلق خزندگان نشانه ای از قدرت خداوند است، اما دانش انسان محدود است، زیرا با وجود همه دانشی که تا به امروز کسب کرده، هنوز قادر به درک کامل ارزش واقعی گونه های جانوری و گیاهی نشده است.

1 دیدگاه برای “خزندگان ، اولین جانورانی که روی خشکی قدم گذاشتند!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *