لایه اوزون و هر آنچه باید در مورد آن بدانید!

لایه اوزون
[box type=”note”]

اوزون که از آلاینده های ثانویه جوی به شمار می‌آید، در فاصله ۲۰ تا ۳۰ کیلومتری سطح زمین به عنوان یک لایه محافظ عمل می‌کند. لایه اوزون به عنوان یک محافظ، مانع از ورود اشعه های خطرناک که تأثیرات زیان باری بر سلامت انسان‌ها، حیوانات، گیاهان و اجسام دارند می‌شود. به عنوان مثال لایه ازن مانع از رسیدن ۹۵ تا ۹۹٫۹ درصد پرتوهای ماوراء بنفش به سطح زمین می‌شود. پرتوهای ماوراء بنفش برای موجودات زنده بسیار مضر هستند و اگر آن‌ها به طور مستقیم به زمین برسند، بیشتر موجودات زنده به بیماری های پوستی مبتلا می‌شوند.

[/box]

اوزون (O3) چیست؟

اُوزون یا ازن یا اوزن (به انگلیسی: Ozone) به عنوان یک مولکول کمابیش ناپایدار است که ضخامت آن در روز به علت دسترسى مستقیم به نور خورشید، بیشتر از ضخامت آن در طول شب می‌باشد.

اوزون

[quote]
  • اوزن (O3) از سه اتم اکسیژن (O) تشکیل شده است.
  • به طور میانگین در هر ۱ میلیون مولکول هوا، تنها ۱ تا ۶ مولکول ازن وجود دارد.
  • «دابسون» به عنوان واحد اندازه‌گیری غلظت ازون شناخته می‌شود.
  • شارل فابری و آنری بویسون، دو فیزیکدان فرانسوی بودند که در سال ۱۹۱۳ موفق به کشف لایه ای ۳ میلی متری به نام لایه اوزون شدند.
  • از سال ۱۹۹۴ سازمان ملل متحد روز ۱۶ سپتامبر را به عنوان روز جهانی حفاظت از لایه اوزن نام‌گذاری کرده است.
[/quote]

ازن خوب یا بد؟

همان‌طور که در ابتدا گفتیم گاز اُوزون به عنوان آلاینده‌ ثانویه، بسته به قرار گرفتنش در بالا یا پایین جو زمین می‌تواند هم خوب و هم بد باشد.

چه زمانی خوب است؟ اگر گاز ازن در لایه بالایی جو زمین یعنی استراتوسفر باشد به عنوان لایه محافظتی در برابر تشعشعات مضر خورشید محسوب می‌شود که همه ما آن را با نام لایه اوزن می‌شناسیم.

چه زمانی بد است؟ چنانچه همین گاز در لایه پایینی جو زمین یعنی تروپوسفر باشد به عنوان یک آلاینده محسوب می‌شود و می‌تواند تأثیرات زیان باری بر سلامت تمامی موجودات کره زمین داشته باشد.

[quote]

آلاینده‌ ثانویه چیست؟ زمانی که در هوا آلاینده های اولیه با یکدیگر ترکیب می‌شوند واکنشی به وجود می‌آید که نتیجه آن آلاینده های ثانویه است.

[/quote]

لایه اوزون و قاتلان آن

۱- CFC ها
گازهایی که در سطح زمین بی خطر بوده ولی در جو زمین با تابش پرتوی فرابنفش تبدیل به گازهای کلردار شده و خطرناک محسوب می‌شوند. میزان ماندگاری این گازها در استراتوسفر بیش از صد سال است.

مثال: گازهای به کار برده شده در یخچال ها

۲- هالون ها
هالون ها نیز همانند گازهای کلردار خطرناک بوده و ممکن است تا چندین سال در جو زمین باقی بمانند و باعث منهدم شدن لایه اوزون شوند.

مثال: گازهای موجود در مواد اطفاء حریق

۳- حلال ها
حلال ها در صنایع خشک شویی، فلزی و الکترونیک (برای پاک کردن بردهای الکترونیک) به عنوان پاک کننده و چربی زدا کاربرد دارند.

۴- متیل بروماید
از متیل بروماید در صنعت کشاورزی به عنوان آفت کش و ضدعفونی کننده بهره می‌گیرند.

۵- گازهای گلخانه ای
افزایش میزان گازهای گلخانه ای رابطه مستقیمی با نازک تر شدن لایه اوزون دارد.

مثال: دی اکسید نیتروژن، دی اکسیدکربن، متان و…

۶- گرمایش زمین
پژوهشگران هشدار داده اند که با گرمایش جهانی ترمیم حفره لایه اوزن تا سال ۲۰۸۰ به طول خواهد انجامید. (ترمیم حفره لایه اوزن قرار بود تا سال ۲۰۵۰ انجام شود.)

[quote]

صنایع مصرف کننده عمده گازهاى مخرب لایه اوزن عبارتند از:

  • صنایع برودتى، یخچال سازی و تولید کنندگان سیستم های سردکننده
  • صنایع ابر و اسفنج سازى و مواد پاک کننده
  • صنایع دفع آفات کشاورزى
  • تولیدکنندگان سیستم هاى تهویه مطبوع و…
[/quote]

لایه اوزون یا اُزون‌سپهر چگونه از انسان ها محافظت می‌کند؟

اوزن گازی در جو می‌باشد که از همه چیز موجود در زمین، در برابر اشعه مضر ماوراء بنفش (UV) خورشید محافظت می‌کند. بدون لایه اوزون موجود در جو، زنده ماندن جانداران در کره زمین بسیار دشوار خواهد بود، به گونه ای که گیاهان نمی‌توانند در معرض اشعه ماوراء بنفش زندگی و رشد کنند. همچنین پلانکتون ها نیز که به عنوان منابع غذایی دریایی به شمار می روند، قادر به رشد نخواهند بود.

باید بدانید که پرتوهای اشعه فرابنفش را نمی‌توان دید یا احساس کرد، ولی آن‌ها آنقدر قدرتمند هستند که می‌توانند ساختار شیمیایی مولکول ها را تغییر داده و باعث بروز بیماری‌هایی همچون سرطان پوست، آب ‌مروارید چشم، آفتاب سوختگی شدید، ضعف و نقص سیستم ایمنی و… در انسان شوند. خوشبختانه اشعه فرابنفش (UV) در لایه بالایی جو زمین توسط لایه اوزون استراتوسفر، جذب می‌شود.

 

۶ راهکار عملی برای محافظت از لایه اوزون

شوربختانه در چند ماه اخیر سرخط اخبار محیط زیستی جهان را می‌توان به فیلم‌های پرهیجان هالیوودی تشبیه کرد که نقش اول این فیلم ها را گازهای گلخانه ای در دست دارند. لایه ازن نیز به پای این خیانت بشر در حال از بین رفتن است اما ما در زیر ۶ راهکار ساده آورده ایم تا بتوانید برای محافظت از لایه ازن گامی بردارید.

۱- گیاهخواری

۲- استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی

۳- دوچرخه سواری و پیاده روی

۴- بهره گیری از اینترنت در فعالیت های بانکی

۵- بازیافت و کاهش تولید زباله

۶- کنترل و مدیریت مصرف کودهای شیمیایی

مجمع فعالان زیست محیطی

[quote]

نظام دامداری سنتی و صنعتی بزرگ‌ترین و مخرب‌ترین آسیب را به چرخه طبیعت و لایه اوزون وارد می‌کند، به طوری که باعث فروپاشی اکوسیستم و حتی مرگ آبزیان می‌شود.

[/quote]

اگر اوزون از بین برود:

  • آفتاب سوختگی و سرطان های پوستی افزایش می‌یابد.
  • باعث تار دیدن و آب مروارید چشم می‌شود.
  • توانایی سیستم ایمنی بدن انسان در مقابله با بیماری های عفونی کاهش می‌یابد.
  • بسیاری از گیاهان از بین می‌روند، زیرا اکثر آن‌ها به نور ماوراء بنفش حساس هستند.

 

پروتکل «مونترال» یا «حفظ لایه‌ اوزون» چیست؟

دانشمندان در دهه‌ی ۱۹۸۰ با دانستن این موضوع که لایه محافظ زمین در حال نابودی است به وحشت افتادند و با گذشت ۷ سال، پروتکل «حفظ لایه‌ ازن» را در سال ۱۹۸۷ در شهر مونترال به تصویب رساندند و تا به حال بیش از ۱۹۰ کشور این پروتکل را امضاء کرده اند. مفاد این سند باعث کاهش میزان آلاینده های مخرب  لایه اوزون می‌شود.

مجمع فعالان زیست محیطی

[quote]

دبیرکل سازمان ملل متحد می‌گوید: معاهده پروتکل مونترال باعث به وجود آمدن فرصت های بیزینسی نوپا می‌گردد که نتیجه آن صرفه جویی دو هزار میلیارد دلاری تا سال ۲۰۵۰ در اقتصاد جهانی می‌شود.

[/quote]

نتیجه گیری

به اعتقاد ما بی ملاحظگی در مقابل بحران فعلی لایه ازن، یک جرم زیست‌محیطی در ابعاد جهانی به شمار می‌آید. باید بدانید واقعاً این بحران یک موضوع بسیار نگران کننده است و به طور مستقیم بر سلامت انسان ها و سایر موجودات زنده تأثیر می‌گذارد. لایه ازن همانند سپری است که از ورود اشعه ماوراء بنفش به سطح زمین جلوگیری می‌کند و همه جانداران را از خطرات احتمالی در امان نگه می‌دارد.

ما برای اقدام کردن نباید منتظر تحقیقات علمی باشیم. هر فرد برای جلوگیری از نابودی لایه اوزن باید در عادات روزانه خود تغییراتی ایجاد کند تا انتشار گازهای گلخانه ای را کاهش دهد. مجمع فعالان زیست محیطی به عنوان بزرگ‌ترین سازمان مردم نهاد مدافع حقوق حیوانات و محیط زیست ایران به همراهی شما تک تک عزیزان نیازمند است تا گام های بزرگی در جهت کاهش میزان آلایندگی های مخرب لایه اوزون بردارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *