زمین چگونه آلوده می شود؟ آلودگی زمین

آیا می دانید که با نابودی زمین همه موجودات نابود شده و میزان مشارکت هر کدام از ماها در آلوده تر کردن آن هیچ فرقی به حال زمین ندارد؟ درچند ده سال گذشته عواملی همچون بارش باران‌های اسیدی، ذوب‌شدن یخ‌های قطبی، خودسوزی تالاب‌ها و از همه مهم تر آتش‌سوزی جنگل ها باعث وخامت حال زمین گشته است. آلودگی زمین را می توان یکی از مهلک‌ترین انواع آلودگی‌ به شمار آورد، چون با انجام فعالیت های مختلف هیچ وقت متوجه چگونگی و چرایی آلودگی آن نمی شویم. لمس کردن و حس آلودگی آب، آلودگی صوتی، آلودگی هوا و… امکان پذیر می باشد اما آلودگی و تخریب زمین زیاد ملموس نبوده و براحتی تشخیص داده نمی شود.
در این متن ما قصد داریم به تفصیل در مورد آلودگی زمین صحبت کنیم . اگر تمایل دارید با تعریف، عوامل و دلایل آن، اثرات آن بر زندگی موجودات و … اطلاعات بیشتری کسب کنید و به گنجینه دانش خود بیفزایید، در ادامه مطلب با ما همراه باشید.

آلودگی زمین چیست؟

آلودگی زمین یا آلودگی خاک (به انگلیسی: Land pollution) بیانگر کثیفی و آلودگی خاک است که مانع از رشد طبیعی گیاهان و برهم خوردن تعادل زمین می شود. آلودگی خاک می تواند در زمین هایی باشد که برای کشت، سکونت و یا به عنوان منطقه حفاظت شده حیات وحش مورد استفاده قرار می گیرند. برخی آلودگی های خاک مانند ایجاد محل های دفن زباله عمدی است اما بخش عمده ای از آلودگی خاک و زمین تصادفی است و می تواند اثرات گسترده ای داشته باشد. این نوع آلودگی به زوال سطح زمین اشاره دارد که عمدتاً به دلیل تأثیرات غیر مستقیم و مستقیم فعالیت های انسانی و سوء استفاده از منابع زمین رخ می دهد. این نوع آلودگی ناشی از تأثیرات نامطلوب توسعه انسانی بر کیفیت زمین و کاهش بالقوه کاربری یک قطعه زمین می باشد. ریختن زباله، ضایعات و پسماندها و سموم دیگر باعث آلوده شدن زمین می شود. عامل دیگر در ایجاد این نوع آلودگی، باران اسیدی است. سطح زمین همچنین توسط اقدامات ضعیف کشاورزی، استخراج معادن و زباله های صنعتی آلوده می شود. مواد غیرضروری حتی زباله های موجود در خیابان ها کیفیت زمین را آلوده می کنند.این یک مسئله جهانی است که باید سریعاً رفع شود.

آلاینده های موجود در زمین نه تنها باعث آلودگی زمین می شوند بلکه عواقب گسترده ای نیز دارند. منابع آلودگی می توانند زباله های کشاورزی، صنعتی (از جمله معدن و متالورژی) و زباله های شهری باشند. باران اسیدی، انتشار آلودگی آب به سواحل اطراف و سواحل رودخانه، بستر رودخانه  و حتی سایت های جدید ساخت و ساز نیز می تواند منبع آلودگی زمین باشد.

پسماندهای بیش از حد ریخته شده در محل های دفن زباله یا سایر زمین های در نظر گرفته شده برای ساخت و سازهای جدید، باعث آلودگی زمین می شود. اگر یک سایت ساختمانی جدید ( مسکونی، تجاری یا تفریحی) آلوده شود، اثرات زباله قبلی در این زمین می تواند مضر باشد. آلاینده ها ممکن است صدها سال در خاک باقی بمانند و هنگامی که ساخت و ساز جدیدی در زمین آلوده اتفاق می افتد، می تواند برای سلامتی انسان مضر و سمی باشد. طبق تحقیقات انجام شده در صورت عدم رفع این مشکل، خاک های آلوده می توانند مشکلات سلامتی از جمله سرطان و نقایص مادرزادی را باعث شوند.

دلایل آلودگی زمین

۱- عوامل انسانی

  • بلایای تصادفی همچون نشت نفتی و آلودگی نفتی
  • براون فیلدها یا همان معادن قدیمی و زمین های حاوی آلاینده ها یا پساب های صنعتی رها شده
  • فعالیت‌های صنعتی، تحقیقات هسته‌ای و انتشار مواد شیمیایی توسط صنایع سنگین
  • مناطق تولید انرژی همچون پالایشگاه های نفت، معادن زغال سنگ، گاز طبیعی، کارخانجات هسته ای و…
  • تصفیه نامناسب یا ناکافی ضایعات، دفع نامناسب ضایعات و زباله، تولید زباله و محل های دفن زباله حاوی فلزات سنگین یا مواد ارگانیک تاثیر گذار بر زمین و آب های زیر زمینی
  • قطع درختان جهت پاک سازی زمین، انجام فعالیت‌های کشاورزی و تبدیل کاربری زمین
  • آلودگی خاک بر اثر شیوه‌های غلط و ناپایدار کشاورزی و استفاده از آفت کش ها، سموم دفع آفات غیر آلی و کودهای شیمیایی
  • جاده های آسفالت نشده
  • زباله های خطرناک و سرریزهای فاضلاب
  • استخراج معادن، جنگل زدایی، بیابان زایی، معدن داری و سایر اقدامات تخریبی
  • زباله و پسماندهای خانگی
سیلاب از عوامل آلودگی زمین
سیلاب یکی از عوامل آلودگی زمین

۲- عوامل طبیعی

  • فرسایش
  • سیلاب
  • آتش سوزی طبیعی جنگل ها به علت گرمایش زمین
  • طوفان
  • فلزات سنگین
  • نوعی ماده رادیو اکتیویته به نام گاز رادون

 چه کاری می توان انجام داد؟

اگر باور داشته باشیم میراث داران این زمین، فرزندان خود ما می باشند؛ برای نجات محیط زیست و جلوگیری از افزایش آلودگی زمین انگیزه پیدا می کنیم. اگر اکنون تلاشی برای کنترل سموم نکنیم، خودتان تصور کنید که فرزندانِ فرزندان ما با چه مشکلاتی روبرو خواهند شد؟

کشاورزی ارگانیک
کشت ارگانیک

کارشناسان مجمع فعالان زیست محیطی کشور (انجمن حمایت از حیوانات و محیط زیست ایران) پس از انجام مطالعات و بررسی های گوناگون این راهکارها را برای جلوگیری از آلودگی زمین پیشنهاد می دهند:

  • اشاعه کشت یا کشاورزی ارگانیک: کشاورزی ارگانیک که با نام های متفاوتی همانند کشاورزی زیستی، کشاورزی بیولوژیک، کشاورزی تجدید شونده و کشاورزی پایدار شناخته می شود، نوعی کشاورزی است که در آن استفاده از کودهای شیمیایی، سموم دفع آفات و آنتی بیوتیک ها ممنوع می باشد.
  • دفع مناسب زباله های خانگی یا انسانی و بازیافت آنها: به جای ریختن زباله های انسانی در محل های تعیین شده دفن زباله، بسیاری از آنها را می توان برای کاهش آلاینده ها بازیافت کرد یا در زباله سوزها سوزاند. مسئولین و دولت ها باید بهترین روش های مقابله با زباله های خانگی را طراحی، اجرا و کنترل کنند.
  • محدود ساختن مصرف علف کش ها و زباله های کشاورزی: علف کش ها و حشره کش های گیاهی با قیمت مناسب تر باید توسط کشاورزان استفاده شود. به نظر شما اگر یک حشره کش ارزان قیمت وجود داشته باشد که برای زمین مناسب نیست و یک محصول دوستدار محیط زیست که قیمتش گران تر است، کشاورز کدام یک را انتخاب می کند؟ دولت ها و تولیدکنندگان حشره کش های مضر باید در تولید آفت کش های مقرون به صرفه، فعال تر باشند.
  • پسماندهای صنعتی: این نوع زباله ها ناشی از آلودگی حفره های از پیش تعیین شده برای تخلیه زباله های استخراج معادن و سایر مواد زائد صنعتی می باشد که طی یک دوره خاک را آلوده می کند. باید قوانین و مقررات مربوط به نحوه برخورد با معادن و زباله های صنعتی مورد توجه و اجرا قرار گیرد.
  • حفاظت: برای مقابله با زباله های انسانی، جوامع باید با هم برای کاهش زباله، بازیافت زباله یا استفاده مجدد از زباله متحد شوند. زباله های خانه ها عمدتاً از ظروف پلاستیکی، شیشه، فلزات و کاغذ تشکیل شده و به محض مخلوط شدن این نوع زباله ها، بازیافت آنها دشوار است. به عنوان مثال می توانید ضایعات مواد غذایی را به کود کمپوست برای باغبانی و کشاورزی تبدیل کنید. شیشه، پلاستیک و فلزات را می توان در مراکز بازیافت، بازیافت کرد. اما اگر این مراکز نتوانند مواد بازیافتی را به یک شکل واحد دریافت کنند، تلاش ها بی نتیجه خواهد بود.
با یادگیری چند کار ساده، سهم اندکی در نجات جان مادر زمین و زندگی خودمان داشته باشیم: نجات زمین با ۸ راهکار معجزه گر

اثرات مخرب آلودگی زمین

۱- اثرات شیمیایی بر زندگی

آلودگی شیمیایی یکی از بزرگترین تهدیدات اکوسیستم ناشی از آلودگی زمین است. پلاستیک ها، سموم موجود در موادی همچون ضد یخ و سایر مواد شیمیایی وارد خاک می شوند. این مواد شیمیایی می توانند آبهای زیرزمینی و زمین را آلوده کنند. آلودگی شیمیایی شامل آلاینده های آلی پایدار (POP) هستند که گروه خاصی از مواد شیمیایی را تشکیل می دهند.  POP ها مواد شیمیایی هستند که توسط صنعت یا کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرند. این آفت کش ها برای مدت طولانی در محیط باقی می مانند و از نمونه های آنها می توان به DDT (ددت)، دیوکسین ها و بی فنول های پلی کلرین (PCB) است.

تاثیر افت کش ها بر آلودگی زمین
آفت کش ها

به گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO) آلاینده های آلی پایدار فقط و فقط محصولات جانبی ناخواسته سموم دفع آفات نیستند. آنها می توانند با سوزاندن ذغال سنگ، ذغال سنگ نارس، چوب، زباله های بیمارستانی، زباله های خطرناک یا زباله های شهری نیز تولید شوند. انتشار گازهای گلخانه ای نیز می توانند تولید کننده POP باشند.

  • تأثیر بر تنوع زیستی

۱- تمام مواد شیمیایی از جمله POPs زمین را مسموم می کنند و می توانند منجر به از بین رفتن برخی از انواع گیاهان و حیوانات شود.

۲- گیاهانی که در زمینِ مسموم شده با مواد شیمیایی رشد می کنند ممکن است آلوده شده و به سادگی آلودگی را به  گیاهان و حیوانات در حال چرا منتقل کنند.

۳- حیوانات گیاهخوار ممکن است گیاهان آلوده را بخورند و بیمار شوند و بمیرند.

۴- با از بین رفتن گیاهان، حیوانات وابسته به آنها باید در جستجوی گیاهان سالم به عنوان منبع غذایی مهاجرت کنند. این امر باعث هجوم حیوانات به مناطقی می شود که غذای گیاهی کافی برای نگهداری آنها وجود ندارد. این ازدحام بیش از حد جمعیت حیوانات می تواند باعث بیماری یا  گرسنگی شود.

۵- انسان تحت تأثیر مواد شیمیایی مختلفی که به زنجیره غذایی راه پیدا می کند و در غذاهایی که انسان می خورد وجود دارد، قرار می گیرد. این امر به ویژه در منابع غذایی حیوانی که مواد شیمیایی در سلول های چربی آنها جمع شده و به فزونی زیستی (bioaccumulation) معروف  است بسیار رایج می باشد.

۶- pop  ها همچنین از طریق کشاورزی و رواناب شهری در آب ها، آبراهه ها و اقیانوس ها تجمع می یابد. این آلاینده ها در مسافت های طولانی در اطراف کره زمین حمل شده و می توانند مناطقی را که از مواد شیمیایی استفاده نمی کنند، تحت تأثیر قرار دهند.

  • تهدید فزونی زیستی

یک مطالعه علمی در سال ۲۰۱۶ نشان داد که POP به دلیل تجمع یا فزونی زیستی هنوز تهدیدی برای حیات دریایی است. گزارش سازمان بهداشت جهانی با تأکید بر این که تأثیرات POPs  قرنها بدون تغییر باقی می ماند، تأثیرات آن را بر حیات وحش ذکر می کند. آنها بر سیستم ایمنی، آنزیم و تولید مثل تأثیر می گذارند و تومورهایی را در پستانداران، خزندگان، ماهی ها و پرندگان ایجاد می کنند. برخی از تغییرات مشاهده شده عبارتند از نازک شدن پوسته تخم مرغ و کاهش جمعیت شیر دریایی، حلزون و تمساح

۲- اثرات مخرب برای زمین

وقتی آلودگی زمین شدید باشد، به خاک آسیب می رساند. این امر منجر به از بین رفتن مواد معدنی و میکروارگانیسم های مفید می شود و بر حاصلخیزی خاک تأثیر می گذارد. این بدان معناست که گیاهان بومی ممکن است در این مناطق رشد نکنند و منبع غذایی حیوانات را از اکوسیستم حذف شوند.

  • گسترش گونه های گیاهان مهاجم

اگر خاک نتواند گیاهان بومی را حفظ کند، اکوسیستم ها نیز ممکن است متأثر از آلودگی شوند اما هنوز هم می توانند از سایر پوشش های گیاهی حمایت کنند. علف های هرز تهاجمی که منابع باقیمانده پوشش گیاهی را از بین می برند می توانند در مناطقی که در اثر آلودگی ضعیف شده اند، جوانه زده و رشد کنند که همچنین می توانند وارد حیاط منازل مسکونی و محل های دفع زباله های ساختمانی شوند.

  • از دست دادن باروری

سازمان غذا و کشاورزی (FOA) سازمان ملل متحد متذکر می شود که استفاده بیش از حد از کودهای شیمیایی و آفت کش ها باعث آلودگی زمین و از بین بردن میکروارگانیسم های مفید خاک شده  و تنوع زیستی آنها را با پیامدهای مخرب برای سلامت خاک کاهش می دهد. میکروارگانیسم ها برای موارد مختلفی که به باروری خاک کمک می کنند، ضروری هستند از جمله:

۱- میکروارگانیسم ها مسئول چرخش مواد مغذی می باشند، یعنی مواد مغذی را به اشکالی تبدیل می کنند که برای محصولات زراعی قابل استفاده باشد.

۲- میکروارگانیسم ها، ترکیبات سمی که محصولات جانبی مواد شیمیایی کشاورزی بوده و باعث کاهش آلودگی خاک می شوند را تجزیه می کنند. اگر میکروارگانیسم ها در خاک وجود نداشته باشند، آلودگی افزایش یافته  و رشد مواد سمی همچنان ادامه می یابد.

۳- فائو هشدار می دهد که خاک در نوع خود یک اکوسیستم پویا می باشد. وقتی این تعادل از بین برود بر سلامت گیاهان، حیوانات و متعاقباً انسان تأثیر می گذارد.

برای آشنایی با انواع آلودگی های تأثیرگذار بر محیط زیست و انسان کلیک کنید: انواع آلودگی و تأثیرات آنها روی انسان و محیط زیست
فرسایش زمین
فرسایش زمین

۳- فرسایش زمین

گاهی اوقات  آلودگی می تواند تا حدی به خاک آسیب برساند که پوشش گیاهی دیگر نتواند در آن منطقه آلوده، رشد کند. این امر ممکن است منجر به فرسایش خاک شود که به گفته متخصصان فرسایش خاک در مزارع کشاورزی معمول است. کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات، میکروارگانیسم هایی را که برای تجزیه مواد آلی لازم برای بهبود ساختار خاک ضروری می باشند را از بین می برد. طبق مستندات جمع آوری شده توسط فائو تقریباً تمام خاک های حاوی ماده آلی کم یا فاقد مواد آلی بسیار مستعد فرسایش هستند.

  • مواد آلی به خاک کمک می کند تا آب را جذب و ذخیره کند.
  • مواد آلی، خاک را با سنگدانه های بزرگتر مانند بلورهای معدنی، ذرات معدنی یا ذرات سنگ متصل می کند.
  • قارچ ها به اتصال ذرات خاک به یکدیگر کمک می کنند. طبق گفته FAO، تغییر شوری خاک (مقدار نمک) به دلیل مواد شیمیایی همچنین می تواند گونه های قارچ و تعداد قارچ ها را کاهش دهد و خاک را ازمستعد فرسایش کند.
  • فرسایش منجر به از بین رفتن سطح خاک در زمین می شود. طبق تحقیقات انجام شده فقط در ۱۵۰ سال گذشته نیمی از سطح خاک زمین از بین رفته است که عوملی همچون مسدود شدن مجاری آب باعث کاهش بهره وری زمین و ایجاد آلودگی شود.

۴- گسترش آلودگی

آلودگی زمین می تواند توسط مناطق آلوده از طریق آبراه های آلوده یا باران اسیدی ناشی از آلودگی هوا ایجاد شود. این آلودگی می تواند گسترش یابد و تأثیرات منفی بر محیط اطراف بگذارد.

  • مواد شیمیایی ریخته شده در محل های پاکسازی زیرزمینی شسته شده و منابع آب زیرزمینی را آلوده می کنند. آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده (EPA) بر اهمیت محدود کردن و مهار این آسیب تأکید دارد زیرا از آب های زیرزمینی برای مصارف شرب و کشاورزی استفاده می شود.
  • آلودگی مواد مغذی که تا حدی ناشی از رواناب کودهای شیمیایی از مزارع است، شکل عمده ای از آلودگی است. افزایش سطح نیترات در آب حتی در مقادیر کم نیز می تواند برای نوزادان مضر باشد.
  • آلودگی هوا در نتیجه می تواند بر نفس کشیدن، تاری دید و تغییر رشد گیاه تأثیر بگذارد. علاوه بر این می تواند منجر به کاهش اکسیژن در مجاری آب شود و زندگی ماهی ها را با خطر مواجه کند.

۵- خطر سلامتی برای مردم

فلزات سنگین و آلاینده های POPs در آلودگی زمین باعث ایجاد نگرانی های جدی در مورد سلامتی انسان می شود. فلزات سنگین موجود در خاک باعث آلودگی مواد غذایی و آب می شود و خطر سرطان را افزایش می دهد. بر اساس یک نشریه علمی در سال ۲۰۱۵  در چین، روستاهای سرطانی وجود دارند که کشاورزی در آن مناطق در زمین های آلوده شده بیش از حد از سموم شیمیایی و سایر فلزات سنگین انجام می شود.

در اروپا تخمین زده می شود که سرطان ها عمدتاً به خاطر آرسنیک، آزبست و دیوکسین و آسیب عصبی و ضریب هوشی پایین عمدتاً به خاطر سرب و آرسنیک ایجاد می شوند. بیماری های کلیه، اسکلت و استخوان از آلاینده هایی مانند سرب، جیوه، فلوراید و کادمیوم ناشی می شود. گرچه هزینه های آن برای مردم و جامعه در حال حاضر تا میلیون ها دلار برآورد می شود، اما گمان می رود که بر اساس گزارش کمیسیون اروپا در سال ۲۰۱۳  این برآورد خسارت ممکن است به اندازه کافی جامع نباشد.

سازمان حفاظت محیط زیست تأیید می کند که انسان و حیات وحش می توانند با بی حفاظی در معرض آلاینده ها از طریق تنفس، خوردن آنها (از طریق آب یا منابع غذایی) یا لمس آنها تحت تأثیر قرار بگیرند. با این حال، آنها تخمینی از خسارت در سطح ملی ندارند.

۶- تأثیرات اجتماعی

تأثیرات منفی اجتماعی که از مناطقی با زمین های آلوده در مناطق شهری رخ می دهد ویرانگر است. آنها عبارتند از:

  • محدودیت رشد شغل، توسعه اقتصادی و درآمد مالیاتی
  • کاهش ارزش املاک مجاور
  • افزایش میزان جرم و جنایت در جوامع آسیب دیده ازآلودگی زمین

انواع آلاینده ها و راهکارهای جلوگیری از آنها را بهتر بشناسید: آلاینده ها محیط زیست را به خاک سیاه می نشانند!

پیشگیری، بهترین راه مقابله با آلودگی خاک

آلودگی زمین می تواند به طور طبیعی اتفاق بیفتد، اما اکثر مسائلی که امروز جهان با آن روبرو است توسط انسان ایجاد یا تشدید می شود. برخی از دلایل را می توان با اقدامات پیشگیرانه برطرف کرد. دلایل دیگر مانند جنگل زدایی و تغییرات آب و هوایی نیاز به راه حل های طولانی مدت دارند. بسیاری از اثرات طولانی مدت آلودگی زمین، مانند شستشوی مواد شیمیایی به خاک  به راحتی قابل برگشت نیستند. بهترین راه برای مقابله با آلودگی زمین، جلوگیری از وقوع آن در وهله اول است. افزایش تلاش برای بازیافت و جلوگیری از استفاده بیش از حد خاک که باعث اسیدی شدن آن و آلودگی مناطق اطراف می شود از گسترش مشکل جلوگیری می کند. هرجا ممکن است به تلاش برای پاکسازی کمک کنید تا از بدتر شدن آلودگی زمین جلوگیری کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *