رودخانه های ایران به چند دسته تقسیم می شوند؟

رودخانه های ایران

چون آب منبع زندگی است تمدن در نزدیکی آب به وجود آمد. ایران یکی از مهد تمدن های باستان است که به شکلی متفاوت توسعه یافت و در طول این توسعه، رودخانه های ایران یکی از عوامل مهم در این جریان بودند. همچنین تمدن ایران باستان اولین تمدنی بود که فناوری سیستم آبیاری زیرزمینی را ابداع کرد که دلیل توسعه تمدن و در نهایت توسعه کشور شد.

ایران کشوری است که آب و هوای گرمسیری خشک دارد و در امتداد ساحل دریای خزر، آب و هوای نیمه گرمسیری حاکم است. باید بدانید که بیشتر اوقات آب و هوا خشک همراه با بارندگی های گاه به گاه می باشد. به دلیل آب و هوای خشک، رودخانه ها کم عمق می باشند و سواحل رودخانه عمدتاً از  برف های آب شده بهاره تأمین می شوند. اکثر رودخانه ها یا به دریای خزر که در شمال کشور واقع شده یا به خلیج فارس واقع در جنوب کشور می ریزند.

برخی رودخانه ها برای آبیاری مناطق وسیع کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرند و در این راستا نیروگاه های برق آبی عمدتاً انرژی مورد نیاز پالایشگاه های بزرگ نفتی و سایر بخش های صنعتی را تأمین می کنند. در این مقاله قصد داریم به مناسبت ۱۳ مارس روز جهانی حفاظت از رودخانه ها در مورد زیباترین و معروف ترین رودخانه های ایران مطالبی را برای شما بیان کنیم. از اینکه ما را در ادامه همراهی می کنید بسیار خوشحال می شویم.

رودخانه به چه معناست؟

رودخانه (به انگلیسی: River) یک آبراهه یا یک آبگذر جاری طبیعی است که آب آن معمولاً  شیرین است و به سمت اقیانوس، دریا، دریاچه یا رودخانه دیگری جریان دارد.

رودخانه های کوچک جویبار، نهر، جوی و مسیل نیز نامیده می شوند. هیچ تعریفی رسمی برای اصطلاح عمومی رودخانه که برای ویژگی های جغرافیایی کاربرد داشته باشد وجود ندارد. به طور کلی رودخانه ها بخشی از چرخه هیدرولوژیکی هستند که آب آنها از طریق حوضه زهکشی از روان آب های سطحی و منابع طبیعی دیگر مانند آب های زیرزمینی، چشمه ها و ریزش آب های ذخیره شده در یخچالهای طبیعی و برف ها تاًمین می شود.

رودخانه های ایران بر چه مبنایی تقسیم بندی می شوند؟

۱- بر مبنای حوضه آبخیز

۲- بر مبنای مدت زمان و مقدار آب جاری

رودخانه ها در ایران بر مبنای حوضه آبخیز به ۲ گروه تقسیم می شوند:

۱- گروه دریای خزر

به استثنای رودهایی که به دلیل نزدیکی به دریای خزر از شرق یا غرب این دریا سرچشمه می گیرند، بیشتر رودخانه های این منطقه از دامنه های شمالی رشته کوه البرز جاری می شوند. طول این رودخانه ها کوتاه می باشد که در اینجا مهمترین آنها را برای شما بازگو کرده ایم.

دریای خزر

  • رود ارس

طولانی ترین رود ایران به طول ۱۰۷۲ کیلومتر که از رشته کوه مین گول یا هزار برکه ترکیه شروع و از خط مرزی بین ایران و جمهوری آذربایجان عبور کرده و به دریای خزر می ریزد. خوب است بدانید که رودخانه های ماکو، خونی و مارود قبل از رسیدن به دریای خزر به رود ارس می پیوندند. از جاذبه های این رود می توان به کوه‌های سر به فلک کشیده اطراف آن و طبیعت سرسبز جزیره‌ها اشاره کرد.

  • سفیدرود یا رودخانه قزل اوزن

این رود از کوه چله چشمه در استان کردستان سرچشمه می گیرد و طول آن حدود ۶۰۰ تا ۷۸۰ کیلومتر می باشد. در قرون وسطی کل این رودخانه سفید رود نامیده می شد ولی اکنون قسمتی از رودخانه که بین دریای خزر و رودخانه منجیل قرار دارد به این نام نامیده می شود. این رود قسمت زیادی از مزارع گیلان را آبیاری می کند.

  • رود سه هزار

یکی دیگر از رودخانه های ایران است که طول آن ۸۰ کیلومتر بوده و از کوه های سبلان و کندوان سرچشمه می گیرد و قبل از اینکه به دریای خزر برسد قسمت اعظمی از مزارع موجود در تنکابن را آبیاری می کند.

  • رودخانه چالوس

طول رودخانه چالوس ۷۲ کیلومتر است و از کوه های طالقان و کندوان سرچشمه می گیرد و بسیاری آن را برای پرورش ماهی مناسب می دانند.

  • رودخانه هزار

این رودخانه به طول ۱۵۰ کیلومتر است که سرچشمه آن دره لار در شمال دماوند می باشد. شاخه اصلی این رودخانه، رودخانه نور است که در کیاروبند به آن می پیوندد و پس از عبور از رودخانه آمل به دریای خزر ریخته می شود. این رودخانه قبل از اینکه به دریای خزر برسد بخش اعظمی از مزارع موجود در جلگه مازندران را آبیاری می کند. از آبزیان مهم این رودخانه می توان به ماهی قزل آلا اشاره کرد.

  • رودخانه بابل

یکی دیگر از رودخانه های ایران که به دریای خزر می ریزد، رودخانه بابل نام دارد که از کوه سواد کوه در دامنه کوه البرز سرچشمه می گیرند. طول این رودخانه ۱۰۱٫۵ کیلومتر می باشد و به اعتقاد عده ای بستر مناسبی برای پرورش و تخم ریزی انواع ماهی ها محسوب می شود.

  • رودخانه تالار

این رودخانه با طول ۱۴۳ کیلومتر که از کوه سوادکوه سرچشمه می گیرد، پس از عبور از قائمشهر به دریای خزر می ریزد و قبل از پیوستن به دریای خزر مزارع دشت شیرگاه واقع در مازندران را آبیاری می کند.

  • رودخانه تجن

این رودخانه با طول بالغ بر ۱۴۰ کیلومتر از هزارجریب شروع می شود و پس از عبور از ساری در نزدیکی فرح آباد به دریای خزر می ریزد.

  • روخانه نکا

روخانه نکا با طول ۱۷۶ کیلومتر که سرچشمه آن کوه شاهکوه در گرگان می باشد یکی دیگر از رودخانه های ایران محسوب می شود.

  • رودخانه گرگان

این رودخانه با طول ۳۰۰ کیلومتر از کوه آلاداغ سرچشمه می گیرد و پس از عبور از کوکالان و جرجان به دو شاخه تقسیم می شود و به خلیج گرگان می ریزد.

۲- گروه خلیج فارس و دریای عمان

سرچشمه اصلی رودخانه‌هایی که به حوضه آبخیز خلیج‌فارس و دریای عمان می ریزند رشته‌کوه‌های زاگرس می باشد. مهم ترین این روخانه ها عبارتند از:

خلیج فارس

  • رودخانه گاماسب

این رودخانه از کوه های چهل نبلقان در نهاوند همدان سرچشمه می گیرد و بزرگترین شاخه آن به روخانه سیمه در استان لرستان می پیوندد. جالب است بدانید که رودخانه گاماسب در خوزستان نام خود را به کرخه تغییر می دهد و به دجله می ریزد. کرخه با طول ۸۷۵ کیلومتر یکی از طولانی ترین رودخانه های ایران است.

  • رودخانه جراحی

این رودخانه با طول ۴۳۸ کیلومتر از دو شاخه به نام های رود ابزولال و مارون رود تشکیل شده که از کوه های شرقی استان خوزستان سرچشمه گرفته و پس از پیوستن به یکدیگر، رودخانه جراحی را تشکیل می دهند. شادگان و جراحی دو شاخه اصلی این رود می باشند که شادگان به رودخانه کارون می پیوندد و جراحی به دهانه رود خور موسی.

  • رودخانه زهره یا هندیجان

یکی دیگر از رودخانه های ایران به طول ۴۹۰ کیلومتر می باشد که از کوه کهگیلویه سرچشمه می گیرد و به خلیج فارس می ریزد.

  • رودخانه دالکی

این رودخانه با داشتن طول ۱۷۰ کیلومتر از دو شاخه به نام های دالکی و شاپور تشکیل شده و سرچشمه آن کوه های دشت ارژن استان فارس می باشد. این دو شاخه در منطقه کولال به همدیگر می پیوندند و به خلیج فارس می ریزند.

  • رودخانه مند

رودخانه مند با طول ۱۸۷ کیلومتر از کوه های شمال غربی شیراز سرچشمه گرفته، سپس به چند شاخه تقسیم شده و در روستای زیارت به خلیج‌فارس می‌ریزد.

  • رود کارون

رود کارون به طول ۹۵۰ کیلومتر که طولانی ترین رود ایران نیز محسوب می شود، از زردکوه در استان چهارمحال و بختیاری و رود دز سرچشمه می گیرد. کارون پس از گذر از اهواز به دو شاخه تقسیم می شود: رودخانه بهمن شیر که به خلیج فارس می ریزد و رود کارون که در نزدیکی خرمشهر به رودخانه اروند می ریزد. بهتر است بدانیم که این رود قابل کشتیرانی است و تنها رودخانه از روخانه های ایران است که به سایر کشورها راه دارد.

رود کارون

  • رودخانه نبند

این رودخانه از کوه های لرستان سرچشمه می گیرد و در خلیج کوچکی به نام نبند به خلیج فارس ریخته می شود.

  • رود مهران

رود مهران با طول ۶۶ کیلومتر که از کوه های لار سرچشمه می گیرد، در جزیره قشم به شمال خلیج فارس می ریزد.

  • رودخانه میناب

از قسمت ھای شرقی کوه ھای داراب شروع می شود و در در شمال تنگه ھرمز به خلیج فارس می ریزد.

  • رودخانه باهوکلات

واقع در استان سیستان و بلوچستان که سرچشمه آن کوه پیرآباد در جنوب شرقی ایرانشهر می باشد و به خلیج گوتار در دریای عمان می ریزد.

رودخانه های ایران برمبنای مدت زمان و مقدار آب جاری به ۲ دسته تقسیم می شوند:

نکته: چون برخی از رودخانه های این بخش با بخش قبلی مشترک می باشند از ذکر توضیح آنها در این بخش خودداری می کنیم.

 ۱- رودخانه های دائمی ایران

  • زاینده رود

واقع در اصفهان که به تالاب گاوخونی می ریزد و سرچشمه آن رود کوهرنگ در استان چهار محال و بختیاری می باشد.

رودخانه های ایران

  • زرینه رود

یکی از طولانی ترین رودخانه های آذربایجان غربی است که از کوه های چهل چشمه کردستان سرچشمه گرفته و به دریاچه ارومیه میریزد.

  • رودخانه کرج

یکی از رودخانه های ایران و یکی از پر آب ترین رودخانه های دامنه البرز که به دریاچه نمک قم می ریزد و از خرسنگ کوه سرچشمه می گیرد.

  • رودخانه طالقان رود

رودی پر آب در شهر طالقان که سرچشمه آن از کوه های کندوان و کهار است به رودخانه پر آب شاهرود می ریزد.

  • رودخانه کر

واقع در شهرستان اقلید استان فارس که ارتفاعات کوه سفید و ده بید سرچشمه آن بوده و در نهایت به دریاچه بختگان می ریزد.

  • رودخانه تلخه رود یا آجی چای

یکی از مهم ترین رودهای استان آذربایجان شرقی که از کوه های سبلان و قوشه داغ سرچشمه گرفته و به دریاچه ارومیه می ریزد.

  • رودخانه حبله رود

واقع در فیروزکوه و گرمسار که از کوه های البرز سرچشمه می گیرد و به دشت کویر می ریزد.

  • رودخانه سیمینه رود

از رودخانه های ایران که در شهرهای تکاب و میاندوآب استان آذربایجان غربی جاری بوده و سرچشمه آن کوهستان های سقز و بلندی های بانه می باشد و به سفیدرود میریزد.

  • جراحی
  • جاجرود در شمال استان تهران
  • کارون
  • باهوکلات
  • زنده رود
  • رودخانه سفید رود یا سپیدرود
  • رودخانه تجن
  • رودخانه اترک
  • رود ارس

۲- رودخانه‌های فصلی ایران

در برخی موارد رودخانه ای به درون زمین جاری می شود و در انتهای جریان آبی خود بدون اینکه به بستر آبی دیگری برسد خشک می شود. این نوع رودخانه ها در ایران اکثراً در مرکز کشور واقع شده و آب آنها در فصول پرباران جاری بوده ولی در فصول کم باران خشک هستند و نمی توان آبی را در آنها مشاهده کرد. از رودخانه های ایران که به صورت فصلی جاری هستند می توان به این موارد اشاره کرد:

  • رودخانه هیرمند

این رودخانه که سرچشمه آن کوه بابا در ارتفاعات کوه های هندوکش بوده و در استان سیستان و بلوچستان جاری می باشد، به دریاچه هامون می ریزد.

  • رودخانه قم رود

که سرچشمه آن ارتفاعات الیگودرز و کوه های گلپایگان بوده و در نهایت به هامون میریزد.

  • زهره یا هندیجان

رودخانه های ایران چقدر مهم هستند؟

چون تأمین آب شرب جزء مهم ترین مسائل محیط زیست ایران بوده، رودخانه‌هایی که در این مقاله توضیح دادیم و معرفی کردیم اکثراً آب شیرین و دائمی هستند ولی برخی از رودخانه های ایران هم وجود دارند که شور می باشند. پس جا دارد در مورد رودخانه های کشور تحقیقات مفصلی صورت گیرد و قوانینی برای حفاظت از آنها به تصویب دولت برسد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *