کاربرد معماری سبز در زندگی شهری و ۶ اصل کلی آن

معماری سبز

در عصر حاضر به علت کمبود جا و افزایش جمعیت و به خاطر توازن بین این دو، معماری سبز که یک سبک مدرن ساختمان سازی می باشد توجه خیلی از دوستداران محیط زیست را به خود جلب کرده است. این سبک معماری باعث کاهش اثرات منفی ساختمان ها بر روی محیط زیست شده و استفاده از چنین نوع معماری باعث سلامتی، رضایت و نشاط افراد ساکن در آنها می شود.

اگر تمایل دارید با این نوع سبک معماری بیشتر آشنا شوید و در مورد نکات مهم، کاربردها و مزایای آن در شهر سازی و همچنین ۶ اصل مهم آن اطلاعات بیشتری کسب کنید، با ما همراه شوید. خوشحال می شویم بعد از خواندن متن، ما را از نظرات و انتقادات سازنده خودتان بهره مند سازید و بفرمایید نظر شما در مورد این نوع سبک معماری چیست و آیا در کلانشهرهایی مثل تهران اجرایی هست یا نه؟

مجمع فعالان زیست محیطی کشور (انجمن حمایت از حیوانات و محیط زیست) امیدوار است با نگارش و انتشار این مطلب بتواند زمینه ساز حرکتی نو در راستای استفاده از انرژی های تجدید پذیر و پاک باشد و گامی در جهت ارتقای معماری پایدار و ساختمان سازی اصولی بردارد. این مجمع امیدوار است روزی برسد که کشور ایران هم با تکیه بر توانایی های متخصصان و مسئولین پرتلاش خود صاحب معماری پایدار شود.

آشنایی با معماری سبز، ساختمان سبز، بام سبز و دیوار سبز

معماری سبز یا معماری پایدار (به انگلیسی: Green architecture or sustainable architecture) یک سبک جدید معماری و یک گرایش نو در ساختمان سازی است که با احترام به آب، هوا و زمین باعث کاهش تأثیرات مخرب ساختمان ها بر روی سلامت انسان ها و محیط می شود. در این معماری از مواد و مصالحی که قابل بازگشت به چرخه طبیعی بوده یا همان مواد و مصالح سبز استفاده می شود و هدف آن دست یابی به طرحی می باشد که دوستدار طبیعت و همسو شدن با محیط زیست می باشد. طبق تحقیقات انجام شده اگر فقط ۲ درصد از هزینه اولیه ساختمان سازی به این سبک معماری اختصاص داده شود می توان حدود ۲۰ درصد در هزینه های مربوط به انرژی صرفه جویی کرد. باید بدانیم که این نوع معماری یک پدیده تازه ای نبوده و به صورت بنیادی در تمدن ها و معماری باستانی همچون هنر چیدمان چینی و معماری سنتی ایرانی وجود داشته است.

سیستم های کارآمد سرمایش و گرمایش، استفاده بهینه از لامپ های کم مصرف برای روشنایی، لوازم کم مصرف برقی، لوله کشی های آب بدون کمترین میزان هدررفت، جهت یابی مناسب ساختمان هنگام ساخت و ساز برای استفاده حداکثری از نور خورشید، حداقل آسیب به زیستگاه های طبیعی و… همه جزو مواردی هستند که باید در معماری سبز مورد توجه قرار بگیرند.

ساختمان زنده
ساختمان، بام و دیوار سبز در یک نما

ساختمان سبز (Green Building): ساختمانی که با تمرکز بر ارتقای بهره وری منابع اولیه یعنی انرژی، آب و مصالح، به سلامت فرد یا افرادی که قرار هست در آن و حتی دور و بر و پیرامون آن زندگی کنند، اهمیت می دهد. این نوع ساختمان ها حاصل سبک معماری سبز بوده و برای تولید حرارت، برق و روشنایی از انرژی های طبیعی و تجدید پذیر همانند انرژی بادی و خورشیدی و… بهره گرفته و سعی می کند با استفاده مجدد از ضایعات و بازیافت مواد قابل بازیافتی گامی در جهت حفظ محیط زیست و کمک به آن بردارد.

این ساختمان ها در مدت زمان ماندگاری و در طول چرخه عمرشان با بهره وری انرژی و صرفه جویی در آن، حفظ پایداری ظرفیت اکوسیستم در سطح محلی و جهانی، بازیافت و کاهش حداکثری انتشار مواد سمی و گازهای گلخانه ای، هماهنگی با شرایط اقلیمی، بهینه سازی و بهره وری در محل کار و… قادر به حفظ و ارتقای سطح کیفیت زندگی بشریت می باشند. در یک کلام می توان گفت هدف ساخت یک ساختمان سبز علاوه بر کاهش تأثیرات زیست محیطی و افزایش سلامت جسمی و روحی روانی افراد، کاهش هزینه های آب و برق و دست یابی به یک بازده اقتصادی در بلند مدت می باشد.

بام سبز یا بام زنده (Green or living roofs): این بام ها از سبک معماری سبز حاصل شده و دارای خاصیت عایق بندی خوبی هستند. این بام ها به بامی گفته می شود که مقداری از آن یا کل آن پوشیده از پوشش گیاهی باشد. می توان با افزودن گلدان ها و ظروف، فضای بیشتری برای باغبانی فراهم کرد که این کار باعث افزایش فضای زنده نیز می شود. اما این موضوع را مد نظر داشته باشید که لازمه ساخت این بام ها مستلزم تقویت سازه و ساختمان، تطبیق طراحی آنها با شرایط اقلیمی و سایر مراقبت ها می باشد. از مزایای این نوع بام ها می توان به این موارد اشاره کرد:

  • کاهش اتلاف گرما و مصرف انرژی در زمستان ها
  • کاهش تأثیرات گرمایش زمین و تغییرات اقلیمی محدوده محیط خود
  • کاهش انتشار گازهای گلخانه ای مضر همچون دی اکسید کربن و..
  • تعدیل صداهای ورودی و خروجی ساختمان ها
  • تآمین فضایی برای پرورش سبزیجات و گل ها
  • افزایش زیستگاه حیوانات خانگی
  • زیبایی و بهبود اطراف ساختمان
  • عدم فرسودگی و افزایش عمر پوشش بام به خاطر محافظت از آن در برابر تابش اشعه های مضر UV

دیوارهای سبز یا زنده (Green or living walls): دیوارهای زنده سبز دارای گیاهان خزنده یا رونده و سایر گیاهان هستند که در نمای بیرونی ساختمان رشد می کنند و به عنوان عایق عمل می کنند.

معرفی ۵ تا از زیباترین و معروف ترین مدل های معماری سبز

شهرهای سبز
نمایی از شهرهای ابوظبی (بالا سمت چپ)، میلان ایتالیا (سمت راست) و تایپه (پایین سمت چپ)

۱- شهر تایپه در تایوان: توسط وینسنت کالبوت طراحی شده و با الهام از مدل دی ان ای انسان ساخته شده و حدود ۲۳ هزار گونه گیاهی در قسمت های مختلف آن وجود دارد. این شهر باعث تهویه هوای منطقه و ارتقای شرایط زیست محیطی شده است.

۲- شهر ونکوور کانادا: ساختمان پلکانی چند طبقه و وجود باغ های سرسبز در هر طبقه که توسط آرتور اریکسون معمار طراحی شده است.

۳- شهر میلان ایتالیا: این ساختمان که به جنگل عمودی معروف است شبیه یک برج چند طبقه مرتع می باشد. طراحی و ساخت آن توسط استفانو بویری معمار در سال ۲۰۱۴ انجام و اجرا شد. انواع مختلفی از درختچه ها و گیاهان سرسبز تمام بخش های آن را در بر گرفته اند و باعث کاهش انتشار و حجم CO2 در این منطقه گشته اند.

۴- دونگتان چین: به نخستین شهر پایدار معروف بوده و تمامِ شهر از انرژی های تجدید پذیر استفاده می کنند.

۵-  مصدر ابوظبی: شهر بدون کربن و ضایعات بوده و در مرکز این شهر، مجموعه ای فرا سبز طراحی شده که دیواره های آن از سنگ و گل و پوشیده از ورقه های فتوولتاییک می باشد. در این شهر برای انتشار نور در فضای داخلی و همچنین ممانعت از تابش مستقیم خورشید، احجامی در فضای بام ادرات، فروشگاه ها و سکونتگاه های آن حجاری شده و باغ های سرسبز سرتاسر حیاط های مرکزی آن را در برگرفته اند.

دلایل مفید بودن معماری سبز در شهرسازی و مزایای آن

  • بهینه سازی مصرف انرژی در ساختمان
  • تغییر سبک زندگی با کاهش مصرف سوختهای فسیلی و تکیه بر انرژی های تجدید پذیر
  • افزایش زیبایی نمای شهری
  • سازگاری با محیط زیست
  • تامین سلامت و امنیت افراد و به تبع آن افزایش آرامش و رفاه آنها
  • کاهش مصرف آب و برق و هزینه های آنها
  • استفاده مجدد از ضایعات و اهمیت دادن به بازیافت
  • استفاده از انرژی خورشیدی برای تامین گرمایش و سرمایش ساختمان
  • استفاده از پساب ها برای آبیاری فضای سبز
  • به کاربردن مصالح قابل بازیافت و غیر شیمیایی
  • تزیین ساختمان ها با درختچه ها، گل ها و گیاهان قرار داده شده روی تراس پنجره ها یا بام ها
  • تأمین نیازهای آب و انرژی بدون هیچ نوع آلایندگی محیط زیست
  • استفاده مؤثر از مصالح بدست آمده از مواد طبیعی پایدار
  • بهبود کیفیت هوا
  • جذب نور طبیعی
  • احیای محیط زیست
  • عدم استفاده از روکش های غیر ضروری
  • استفاده و انتخاب مناسب پنجره ها، عایق بندی مناسب ساختمان و مجاری آن هوای پاک فضای داخلی خانه با کنترل آلایندگی و فیلتراسیون هوای بیرون و به تبع آن جلوگیری از بروز مشکلات تنفسی

کلیک کنید: انرژی تجدید پذیر و ۵ منبع اصلی آن

انواع بام های سبز بسته به عمق متوسط کشت و میزان تاسیسات مورد نیاز:

  • متمرکز و فشرده (Intensive): شامل انواع مختلفی از گیاهان و مشابه یک پارک و بام های سنتی سبز می باشند که به آبیاری و سایر مراقبت زیادی نیاز دارند.
  • نیمه متمرکز (SemiExtensive): یک بستر غنی تر و عمیق تری نسبت به سیستم گسترده داشته و سیستم های خود نگه دار بوده و نیاز به حداقل تاسیسات نگهداری دارند.
  • گسترده یا وسیع (Extensive): قسمتی از ساختمان سبز بوده و یک محیط کشت دارد که سطحی می باشد و بیشتر از گیاه سدوم در آن استفاده می شود. این نوع بام ها در دسترس نبوده و استفاده کارکردی ندارند.

خاورمیانه و معماری سبز

ساختمان هایی که در خاورمیانه ساخته می شوند به علت دمای بالای هوا و استفاده زیاد از شیشه در طراحی آنها نسبت به ساختمان های سایر کشورهای دنیا مصرف انرژی زیادتری دارند. علاوه بر این به خاطر کاهش سوخت های فسیلی تخریب و نابودی محیط زیست، تمامی سعی کشورهای این منطقه بر بهینه سازی و بهره وری انرژی بوده و بنابراین سعی می کنند ساخت ساختمان های سبز را افزایش دهند که می توان گفت در چند سال اخیر معماری سبز در کشورهای این منطقه توسعه و رشد زیادی داشته است و با استقبال زیادی مواجه شده است.

خانه های سنتی ایرانی
خانه های سنتی ایرانی

معماری سنتی کشور ایران که نم.نه ای از سبک معماری سبز می باشد، متأسفانه در دهه های اخیر کم رنگ تر شده و جای خود را به برج های آسمان خراش داده است. می توان گفت این نوع معماری به خاطر روش های متنوع استفاده بهینه از انرژی و مصرف اکولوژیکی از آنها از جمله استفاده از حرکت هوا و نسیم برای خنک کنندگی ارزش های فراوانی داشته و حداکثر استفاده را از انرژی های پاک و بی زیان می کرده است. ایران قدیم از عناصر اربعه (خاک، باد، آب و آتش) در شهرسازی و معماری به صورت عالی استفاده می کرده است و ساختمان های قدیم با به کارگیری نوع مصالح و فنون رایج ساخت و ساز، ظرفیت زیادی در حفظ و ذخیره آری و متعادل سازی دما داشته اند. معماری قدیم ایرانی نه تنها پیش پا افتاده و بدون خلاقیت و علم نبوده بلکه از دانش و هوشمندی زیاد و دقت در امور جزئی معماری برخوردار بوده و علاوه بر برخورداری از یک فضای راحت و آرامشی داخلی، از زیبایی و استحکام نیز برخوردار بود و به محیط زیست هم آسیب نمی رساند.

معمارانی همچون نادر اردلان، کامران دیبا و استاد میر میران در سال های ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۷ سعی داشتند این نوع معماری را دوباره زنده کرده و رواج دهند. بنای ساختمان pabdana tea house نمونه ای از تک بناهای این دوران است که داخل یک باغ طراحی شده و ترکیبی از مدرنیته و پست مدرنیته می باشد.

اصول معماری سبز
اصول معماری سبز

اصول معماری پایدار

۱- اصل حفاظت از انرژی (The principle of energy conservation)

طراحی ساختمان به گونه ای که استفاده از سوخت های فسیلی در آنها به کمترین حد ممکن یا به صفر برسد. ساختمان های ساخته شده با سبک معماری سبز و با استفاده از مواد و مصالح ساختمانی متنوع و با ترکیب های مختلف آنها سعی دارند با توجه به نیاز کاربران محیط را تغییر دهند. این نوع ساختمان ها به گونه ای طراحی می شوند که امکان استفاده از انرژی های تجدید پذیر مثل انرژی خورشیدی به حداکثر میزان خود وجود داشته باشد.

۲- اصل کار با اقلیم و منابع انرژی محلی (Principle of working with local climate and energy sources)

شکل و موقعیت قرار گرفتن این ساختمان ها و فضاهای اندرونی آنها به گونه ای طراحی می شوند که با عایق بندی صحیح علاوه بر این که آرامش و سطح آسایش ساکنان ساختمان تامین می شود، استفاده از سوخت های فسیلی نیز کاهش می یابد. مثلا از ساختمان هایی که رو به جنوب ساخته می شوند می توان در زمستان استفاده بهینه ای از نور خورشید در داخل ساختمان انجام داد. حتی با به کارگیری پنجره های شفاف در این ساختمان ها می توان گرمای حاصله را افزایش داد.

۳- اصل کاهش استفاده از منابع جدید (The principle of reducing the use of serious resources)

به علت عدم وجود منابع ناکافی برای بازسازی هر نسل از ساختمان ها می توان با استفاده مجدد و مصالح بازیافت شده یا فضاهای بازیافت شده استفاده از منابع جدید را به حداقل رساند و تأثیرات زیست محیطی آنها را کاهش داد.

۴- اصل احترام به کاربران ( The principle of respect for users)

معماری سبز با احترام بیشتر به نیازهای انسان سعی دارد با ممنوع کردن و عدم استفاده از مواد و مصالح خطرناک مثل انواع مواد عایق CFC به تمامی ساکنان آن ساختمان احترام گذاشته و آرامش و آسایش را به آنها هدیه دهد. این اصل را می توان کمی به آلودگی حاصل از تغییرات آب و هوایی و تخریب لایه ازن ربط داد.

۵- اصل احترام به مکان و سایت هر ساختمان (The principle of respect for the location and site of each building)

هر ساختمانی که احداث می شود باید زمین را به گونه ای آرام و سبک لمس کند که این امر بیانگر تعامل بین ساختمان و مکان آن می باشد. هیچ ساختمانی نباید مصرف کننده حریص انرژی باشد و نباید انتشار دهنده انواع آلاینده ها باشد. این نوع ارتباط را می توان در سکونت گاه های سنتی اعراب بادیه نشین و عشایر ایران مشاهده کرد. چادرهای تولید شده از پشم بز، گوسفند و شتر این قبایل طوری برافراشته می شود که در مقابل بادهای شدید دوام می آورد و کف چادرها برای اینکه گلی نشوند با چوب پوشانده می شوند. بعد از اینکه این قبایل می خواهند برای ییلاق و قشلاق مکان را ترک کنتد، چادرها جمع می شوند بدون اینکه تغییری در وضعیت زمین سایت  ایجاد شود. طراحی فستیوال ۸۶ در سونسبیک توسط معماران هلندی هم الهام گرفته از این موضوع بود که پس از برگزاری فستیوال، زمین سایت بعد از جمع آوری ساختمان بدون هیچ تغییری به وضعیت قبل از برگزاری آن بازگشت

۶- اصل کل گرایی ( The principle of totalitarianism)

مشارکت تمام اصول سبز باید به صورت کل گرا برای ایجاد یک محیط مصنوع چرا که معماری سبز تنها یک ساختمان منفرد نیست و شکل پایداری از محیط شهری می باشد و سامانه های موجود در آن باید با هم در تعامل و سازگاری باشند.

طبیعت و انسان

همه ما می دانیم که انسان برای زندگی به طبیعت نیاز دارد و اگر طبیعت وجود نداشته باشد نه تنها زندگی انسان بلکه زندگی سایر موجودات معنایی به غیر از عدم و نیستی نخواهد داشت. در حال حاضر سرمایه ها و منابع طبیعی زمین در وضعیت خطرناکی می باشند و باید با متوقف کردن روند استفاده کنونی از این منابع و کاهش استفاده از سوخت های فسیلی به فکر چاره باشیم قبل از اینکه کار از کار بگذرد.

معماری سبز با مهار انرژی های طبیعی و کاربرد آن به بهترین نحو ممکن در ساختمان سازی می خواهد تا از مواد و مصالح بدون زیان و قابل بازگشت به چرخه طبیعت استفاده کند. ساختمان ها طوری طراحی و ساخته می شوند که از تابش و نور خورشید به صورت بهینه استفاده شود. باید بدانیم که تنها احداث یک ساختمان کارساز و چاره مشکل نبوده و باید در تمام شهر این نوع ساختمان ها ایجاد و ساخته شوند. به زبان ساده تر برای کسب پایداری که هدف معماری سبز می باشد همه چیز باید سبز باشد.

با روی آوردن به روش ها و رویکردهای نوی زیبایی شناختی، تغییر نگرش و اذهان عمومی، جایگزینی الگوهای زیستی که بر بهینه سازی مصرف تاکید داشته و همچنین محیط زیست طبیعی را محترم می شمارند می توان از طریق معماری در مورد مطلوبیت و بازده اقتصادی فراوان ساختمان های سبز آگاه سازی و اطلاع رسانی کرد و لازمه این امر فقط و فقط این است که مسئولین کشور با همکاری معماران و فعالان متخصص محیط زیست در این زمینه سعی کنند تا سلیقه های عامه پسند جامعه را به سمت و سوی ساختمان های سبز هدایت کرده و در این مورد فرهنگ سازی کنند.

باید این موضوع را نیز مد نظر داشته باشیم که با همبستگی و اتحاد می توان  هرکاری را انجام داد. معماری سبز می تواند اثرات منفی ساخت و ساز را بر محیط زیست به حداقل برساند. معماران می توانند به مردم بقبولانند که ساختمان های سبز هم به اندازه تزیینات رایج کنونی ساختمان ها زیبا بوده و می توان با اجرای طرح های اقلیمی و زیست محیطی علاوه بر آرامش و آسایشی که بدست می آوریم از گیاهان طبیعی به عنوان الهام دهنده طراحی زنده استفاده کنیم و در سایه اتکا به محیط زیست به بالاترین کیفیت زندگی دست یابیم.

شیگرو بان معمار ژاپنی که بیشتر به خاطر ابتکارات هنری خود با کاغذ و لوله های مقوایی بازیافت شده و استفاده از آنها برای ساخت سریع و مناسب خانه برای قربانیان حوادث و بیماری ها در قرن ۲۱ در زمینه معماری و طراحی به جهانیان معرفی شد، گفته که معماری ذاتاً عملی ضد محیط زیستی است چون ساخت و ساز یک بنا به خودی خود در تقابل با زیبایی طبیعت می باشد. علاقمندی افراد به مفهوم پایداری ستودنی است ولی واقعآ آیا مردم درک درستی از این واژه دارند؟ امروزه خیلی از سازمان ها و مؤسسات با دریافت علائم مخصوص معماری پایدار، سیستم‌ های ضد محیط زیستی مثل سیستم دیوار پرده‌ ای بسیار گرانقیمت با شیشه دوجداره و کرکره‌ های قابل تنظیم را ارئه می دهند.

1 دیدگاه برای “کاربرد معماری سبز در زندگی شهری و ۶ اصل کلی آن

  1. معصومه گفته:

    چندین ساله تلاش می کنم حداقل بالکن خونه ام رو سبز نگه دارم تمام توصیه های فروشندگان گل و گیاه رو امتحان کردم از گل رز گرفته تا پاپیتال و رزماری و سرو و … رو امتحان کردم ولی نتیجه نگرفتم لطفا در مورد گیاهانی که بشه در بالکن پرورش داد و زمستان هم دوام بیاره توضیح بدید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *