کوه ها چگونه ظاهر شدند؟ انواع کوه ها کدامند؟

انواع کوه

یکی از ویژگی های کره زمین که نمی توانید از دست بدهید کوه های آن است. همه ما عاشق کوه و کوه نوردی می باشیم و عظمت کوه ها همه را مجذوب خود می کند. اما آیا می دانید کوه ها انواع مختلفی دارند؟ و آیا می دانید کوه ها به روش های مختلفی تشکیل می شوند؟ آنها از طریق صفحات تکتونیکی که زیر یکدیگر خرد می شوند یا از کنار یکدیگر می لغزند یا حتی از ماگمایی که از زمین خارج می شود و… تشکیل می شوند. اگر تمایل دارید با انواع کوه ها و نحوه شکل گیری آنها بیشتر آشنا شوید در ادامه مطلب با مجمع فعالان زیست محیطی کشور (انجمن حمایت از حیوانات و محیط زیست) همراه باشید.

انواع فرآیند های شکل گیری فرم های مختلف زمین

فرم زمین از ویژگی های طبیعی سطح زمین است. سطح زمین از مکانی به مکان دیگر متفاوت است. فرم های اصلی زمین عبارتند از: کوه، فلات و دشت. دو فرآیند وجود دارد که منجر به شکل گیری فرم های مختلف زمین می شود. این فرآیند ها عبارتند از:

  • فرآیند داخلی

زمینِ زیر پای شما به طور مداوم در حال حرکت است. حرکت سطح زمین منجر به فرآیند داخلی می شود که آن هم به نوبه خود منجر به مرتفع شدن یا فرو رفتن بخشی از سطح زمین می شود. این فرآیند در داخل زمین فعالیت می کند و انرژی خود را از گرما بدست می آورد. به طور کلی این فرآیندها نیروها را ایجاد کرده و برجستگی های سطح زمین را افزایش می دهند.

  • فرآیند خارجی

این نوع فرآیند در پایه اتمسفر یا همان زیرآبی فعالیت کرده و انرژی خود را از منابع بالای لیتوسفر بدست می آورد. این فرآیندها مخرب بوده و باعث کاهش برجستگی های سطح زمین می شوند. فرسایش مداوم و بازسازی سطح زمین نتیجه فرآیند خارجی است.

کوه چیست و انواع کوه ها چگونه شکل می گیرند؟

کوه‌ها نوعی از اشکال مختلف زمین‌ و بالا رفتن طبیعی سطح زمین بوده که ارتفاع بیشتری نسبت به مناطق اطراف خود دارند یعنی قسمتی از پوسته‌ زمین می باشند که ارتفاع شان به طور قابل توجهی بیشتر از مناطق اطراف شان می باشد. کوهی ممکن است قله باریک و دامنه پهن داشته باشد. ما می دانیم که دما با افزایش ارتفاع کاهش می یابد، به همین دلیل کوه های بسیار مرتفع معمولاً پوشیده از برف هستند. وقتی کوه ها در یک ردیف قرار می گیرند، رشته کوه نامیده می شود. برخی از کوهستان ها شامل رشته کوه هایی هستند که تا صدها کیلومتر گسترش یافته اند.

انواع کوه ها با حرکات کند اما غول پیکر پوسته زمین (لایه بیرونی زمین) تشکیل می شوند. پوسته زمین از ۶ ورقه بزرگ به نام صفحه تشکیل شده است که مانند پازل در کنار هم قرار می گیرند. هنگامی که دو ورقه از پوسته زمین به یکدیگر برخورد می کنند، می توانند زمین را به سمت بالا رانده و کوه ها را تشکیل دهند. بسیاری از بزرگترین رشته کوه های جهان به دلیل برخورد زیاد بین قاره ها شکل گرفته اند.

گاهی اوقات پوسته تا شده و کمانه می کند، گاهی اوقات به بلوک های عظیم تقسیم می شود. در هر دو مورد، مناطق وسیعی از زمین به سمت بالا بلند می شود و کوه ها را تشکیل می دهد. کوه های دیگر در اثر بالا آمدن پوسته زمین به صورت گنبد یا در اثر باز شدن ترک پوسته توسط فعالیت آتشفشانی تشکیل می شوند.

آیا می دانستید؟ کوه ها

  • ۵۲ درصد آسیا
  • ۳۶ درصد آمریکای شمالی
  • ۲۵ درصد اروپا
  • ۲۲ درصد آمریکای جنوبی
  • ۱۷ درص استرالیا
  • ۳ درصد آفریقا را دربرگرفته اند.

و آیا می دانستید؟

  • تقریباً ۱۰ درصد انسان ها در کوه ها ساکن هستند.
  • ۲۰ درصد سطح خشکی های زمین را کوه ها می پوشانند.
  • انواع کوه ها در ۷۵ درصد کشورها وجود دارند.
  • همه رودخانه‌های مهم جهان از سرچشمه های کوهستانی تغذیه می شوند.
  • بیش از نیمی از آبی که انسان‌ها نیاز دارند از کوه‌ها به دست می‌آید.

معرفی ۵ نوع از انواع کوه های موجود

۱- کوه های تاشو یا چین خورده (Fold Mountains)

کوه های تاشو یا چین خورده
کوه های تاشو یا چین خورده

متداول ترین نوع کوه در جهان، کوه های تاشو یا چین خورده نامیده می شود. جایی که در ناحیه ای از دریا دو صفحه را از هم جدا می کند، رسوبات در کف دریا در فرورفتگی هایی به نام geosynclines قرار می گیرند. یعنی هنگامی که دو صفحه به سمت یکدیگر حرکت می کنند، لایه های سنگ رسوبی کف دریا مچاله شده و جمع می شوند. این رسوبات به تدریج به سنگ رسوبی فشرده می شوند. سرانجام سنگ رسوبی در بالای سطح دریا به صورت رشته ای از کوه های چین خورده ظاهر می شود.

وقتی می بینید که رشته کوه های وسیعی به طول هزاران کیلومتر به وجود آمده اند، اینها کوه های تاشو هستند که از برخورد دو صفحه تکتونیکی زمین بهم تشکیل می شوند. مثل دو ماشین که با هم تصادف می کنند. لبه های هر صفحه تکتونیکی مچاله و پیچ در پیچ می شوند و این کوه ها را ایجاد می کنند. کوه های تاشو هنگام برخورد دو صفحه به صورت یکپارچه تشکیل می شوند و لبه های آنها خرد می شود، دقیقاً به همان شکلی که یک تکه کاغذ هنگام فشار دادن چین می خورد.

در جایی که سنگها به سمت بالا جمع شوند، تاقدیس (anticlines) نامیده می شوند. در جایی که سنگ ها به سمت پایین جمع شده اند، آنها را ناودیس (synclines) می نامند. سنگهای کاملاً تا شده و گسیخته را nappes (یک ورق سنگ که در اثر براندازی یا جمع شدن به طرفین بر روی لایه های همسایه حرکت کرده است) می نامند.

کوههای تاشو از طریق فرایندی به نام کوه زایی (orogeny) ایجاد می شوند. کوه زایی میلیون ها سال به طول می انجامد. وقتی یک صفحه تکتونیکی از دو طرف تحت فشار قرار می گیرد، تا می شود. بخشی از آن مرتفع شده و کوهها را تشکیل می دهد. فرورفتگی ها هم دره ها را تشکیل می دهند.

نمونه هایی از انواع کوه های تاشو که کوه های جوان جهان بوده و از این رو دارای مرتفع ترین قله های جهان هستند عبارتند از:

  • کوه های هیمالیا در آسیا
  • کوه های آلپ در اروپا
  • آند در آمریکای جنوبی
  • راکی ها در آمریکای شمالی
  • اورال در روسیه

آیا می دانستید؟

  • زمین لرزه ها هنگامی رخ می دهند که دو صفحه از کنار یکدیگر عبور کرده و باعث شکستگی در پوسته زمین شوند.
  • دو صفحه تکتونیکی در امتداد کوه های آلپ جنوبی به هم می رسند که به آن خط گسل می گویند. کوه های آلپ جنوبی دائماً در حال تغییر هستند زیرا صفحه اقیانوسی در زیر صفحه استرالیا به پایین رانده می شود و همین امر باعث بالا آمدن کوه های آلپ می شود.

۲- کوه های گسلی توده ای (Fault-block Mountains)

کوههای گسلی توده ای انواع کوه
کوههای گسلی توده ای

این نوع کوه ها هنگامی ایجاد می شوند که  گسل ها یا شکافت ها در پوسته زمین، برخی مواد را به سمت بالا و برخی دیگر را به سمت پایین می راند. بنابراین به جای تا شدن یا جمع شدن، پوسته زمین شکسته و از هم جدا می شود و به چند بلوک یا تکه تبدیل می شود. گاهی اوقات این بلوک های سنگی به سمت بالا و پایین حرکت می کنند، زیرا از هم جدا می شوند و در پایان بلوک هایی از سنگ روی هم قرار می گیرند. کوه های گسلی به صورت تکه تکه به سمت بالا یا پایین حرکت می کنند. یعنی آنکه تکه‌های بسیار بزرگی از سنگ که قبلاً بر روی زمین خوابیده بودند از جای خود به ‌طور مستقیم یا کج برخاسته و این کوه ها را پدید آورده‌اند. اغلب کوه های گسلی دارای یک ضلع جلویی و یک طرف عقبی شیب دار هستند.

نمونه هایی از انواع کوه های گسلی توده ای عبارتند از:

  • کوه های سیرا نوادا در آمریکای شمالی
  • دره راین
  • کوههای هرز در آلمان
  • کوه Vosges در اروپا

۳- کوه های آتشفشانی (Volcanic Mountains)

کوه های آتشفشانی
کوه های آتشفشانی

کوهی که به دلیل فعالیت آتشفشانی شکل گرفته کوه آتشفشانی نامیده می شود. کوه های آتشفشانی هنگامی ایجاد می شوند که ماگما (سنگ مذاب) از زیر زمین فوران کرده و به سطح زمین راه یابد و در آنجا انباشته می شود. هنگامی که ماگما به سطح زمین می آید به صورت گدازه، خاکستر، سنگ و گازهای آتشفشانی فوران می کند. این مواد در اطراف دریچه آتشفشانی جمع شده و کوهی را بنا می کنند.

نمونه هایی از انواع کوه های آتشفشانی عبارتند از:

  • کوه کلیمانجارو
  • کوه فوجیاما در ژاپن
  • جزایر آندامان و نیکوبار در هند نوک کوه های آتشفشانی است که از کف اقیانوس برخاسته اند.
  • کوه های رینر و هودوشستا در ایالات متحده
  • کوه سنت هلنس در آمریکای شمالی
  • کوه پیناتوبو در فیلیپین
  • کوه های Mauna Kea و Mauna Loa در جزیره بزرگ هاوایی
  • کوه دماوند از کوه های ایران هم یک کوه آتشفشانی بالقوه فعال می باشد.

۴- کوه های گنبدی (Dome Mountains)

کوههای گنبدی
کوه های گنبدی

کوه های گنبدی وقتی ایجاد می شوند که مقدار زیادی ماگما از زیر پوسته زمین به سمت بالا هل داده شود اما در واقع هرگز به سطح زمین نرسیده و فوران نمی کند. سپس قبل از اینکه فوران کند، منبع ماگما از بین می رود و سنگ تحت فشار خنک شده و به شکل گنبدی سخت می شود. در بعضی از مواقع، ماگما خنک می شود و سنگ سخت شده را تشکیل می دهد. منطقه بلند شده که در اثر افزایش ماگما ایجاد می شود، به دلیل شبیه به نیمه بالای کره (گوی) گنبد نامیده می شود. لایه های سنگی ماگمای سخت شده به سمت بالا تابیده می شوند تا گنبد را تشکیل دهند. اما لایه های سنگی منطقه اطراف صاف مانده است. از آنجا که گنبد بالاتر از محیط اطراف خود قرار دارد، فرسایش توسط باد و باران از بالا رخ می دهد و یک رشته کوه دایره ای ایجاد می کند. گنبدهای فرسوده در نقاط مختلف قله های جداگانه ای به نام کوه های گنبد را تشکیل می دهند.

  • کوه های بلاک هیلز در داکوتای جنوبی در آمریکا نمونه ای از انواع کوه های گنبدی می باشند.

۵- کوه های فلات (Plateau Mountains)

کوههای فلات
کوههای فلات

کوه های فلات در واقع با فعالیت داخلی زمین شکل نگرفته اند، در عوض این کوه ها در اثر فرسایش شکل گرفته اند. فلات نواحی مسطح بزرگی است که توسط نیروهای درون زمین از سطح دریا رانده شده یا توسط لایه هایی از گدازه تشکیل شده است. این کوه ها وقتی ایجاد می شوند که آب جاری کانال های عمیقی از آب  را به یک منطقه منتقل می کند. در طول میلیاردها سال، رودخانه ها می توانند به عمق فلات بروند و کوه های بلندی بسازند. کوه های فلات معمولاً در نزدیکی کوه های چین خورده یافت می شوند.

  • کوههای نیوزلند نمونه ای از انواع کوه های فلات است.

کلیک کنید: چرا باید قدر کوهنوردی را بدانیم؟!

مجمع فعالان زیست محیطی کشور به عنوان بزرگترین سازمان مردم نهاد مدافع حقوق حیوانات و محیط زیست ایران با صدور کارت های کوهنوردی، دوچرخه سواری، گیاه خواری، حامی حیوانات و فعال محیط زیست سعی می کند به علاقه و اخلاص شما در این زمینه ها احترام گذاشته و در انجام این کارها به شما انگیزه بدهد. شما هم می توانید برای دریافت کارت عضویت از این سازمان اقدام نمایید و به فعالیت های خود جنبه قانونی ببخشید.

آدرس سایت: eafworld.com
تلگرام: ngo_iran
اینستاگرام: iran_ngo
شماره تماس دفتر مرکزی مدیریت: ۳۷۷۴۱۰۳۲ (۰۴۱)
شماره تماس دفتر پشتیبانی: ۳۷۷۲۸۱۲۸ (۰۴۱)
ایمیل: eafworld.com@gmail.com

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *