بحران کم آبی و راهکارهای مقابله با آن

بحران کم آبی

طبق تحقیقات انجام شده در دانشگاه کلرادو، ذخائر آب شیرین جهان هر سال رو به کاهش است و تا ٢۵ سال آینده نیمی از جمعیت جهان با بحران کم آبی مواجه خواهند بود. باید بدانید که ۹۷ درصد از کل آب روی زمین شور و تنها ۳ درصد از آن شیرین می باشد که بیشتر از ۲ درصد آن هم در یخ های قطبی و خارج از دسترس انسان می باشد. بنابراین تنها درصد کمی از آب برای مصارف انسانی از جمله کشاورزی، صنعت و شرب مورد استفاده قرار می گیرد.
مطالعات نشان می دهد حداقل دو سوم جمعیت جهان (۴ میلیارد نفر) در ۱ ماه از سال، تحت شرایط کمبود شدید آب زندگی می کنند و حدود نیم میلیارد نفر نیز در تمام طول سال با کمبود شدید آب روبرو هستند. به گفته مجمع عمومی سازمان ملل متحد ۵۰ درصد مردم جهان سوم حتی برای شرب به آب تمیز و قابل شرب دسترسی ندارند و نیمی از بزرگترین شهرهای جهان کمبود آب را تجربه می کنند.
میزان متوسط بارندگی سالانه در ایران ٢۵٠میلی متراست؛ بنابراین ایران در مقایسه با کشورهای پر باران حداقل ریزش های جوی را دارا می باشد و از این رو ما باید تلاش کنیم که در هیچ گوشه ای از این کشور آب را هدر ندهیم و با صرفه جویی در آب، مسئولانه عمل کنیم.

بحران کم آبی چیست؟

کم آبی، عدم وجود منابع آب شیرین برای تأمین نیاز آب است.

بحران کم آبی (به انگلیسی: Water scarcity crisis) بر همه قاره ها تأثیر می گذارد و در سال ۲۰۱۹ توسط مجمع جهانی اقتصاد به عنوان یکی از بزرگترین خطرات جهانی از نظر تأثیر احتمالی طی یک دهه آینده ذکر شده است. با این حال، تغییرات اقلیمی باعث توزیع نابرابر آب در مناطق مختلف شده است که در نتیجه آن برخی از مناطق جغرافیایی بسیار مرطوب و برخی دیگر بسیار خشک شده اند. به علاوه افزایش جمعیت جهان، افزایش نیاز بشر به غذا، گسترش صنعت دامپروری، بهبود استانداردهای زندگی، تغییر الگوی مصرف و گسترش کشاورزی و افزایش استفاده از آب در صنعت، محرک اصلی افزایش تقاضای جهانی برای مصرف آب است.

تالاب ها

تغییرات اقلیمی، جنگل زدایی، افزایش آلودگی، انتشار گازهای گلخانه ای و استفاده بی رویه از آب و… باعث شده بشریت با بحران کم آبی مواجه شود. انتظار می رود در صورت ادامه روند فعلی، تقاضا برای آب تا سال ۲۰۳۰ تا ۴۰ درصد فراتر رود.

کم آبی ناشی از چیست؟

۱- کم آبی فیزیکی (مطلق)

کمبود آب فیزیکی ناشی از ناکافی بودن منابع آب طبیعی برای تأمین نیاز منطقه است. تقریباً یک پنجم جمعیت جهان در حال حاضر در مناطقی تحت تأثیر کمبود آب فیزیکی یعنی جایی که منابع آب ناکافی برای تأمین نیاز یک کشور یا منطقه ای وجود دارد، زندگی می کنند. علائم کمبود آب فیزیکی عبارتند از: زوال محیط زیست منطقه و کاهش آب های زیرزمینی و…

۲- کم آبی اقتصادی

کمبود آب اقتصادی ناشی از مدیریت نامناسب منابع آب در دسترس، عدم وجود وسایل موردنیاز، عدم سرمایه گذاری در زیرساخت ها یا فناوری ها برای جذب آب از رودخانه ها، سفره های آب یا منابع آبی دیگر و یا کمبود ظرفیت انسانی برای برآوردن تقاضای آب می باشد. یک چهارم از جمعیت جهان تحت تأثیر کمبود آب اقتصادی هستند. مطابق برنامه توسعه سازمان ملل متحد، این نوع بحران کم آبی اغلب به این علت است که بیشتر کشورها یا مناطق، دارای آب کافی برای تأمین نیازهای خانگی، صنعتی، کشاورزی و محیطی هستند اما مدیریت نامناسب و روی کار آمدن افراد نالایق و فاقد صلاحیت و تخصص باعث این بحران شده است. بخش های زیادی از آفریقا از کمبود آب اقتصادی رنج می برند، بنابراین توسعه زیرساخت های آبی در آن مناطق می تواند به کاهش فقر کمک کند.

قحطی آب

کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سازمان ملل متحد پنج ویژگی اصلی برای امنیت آب را پایه گذاری و اعلام کرده که حق بشر در برابر آب عبارت است از: داشتن آب کافی، سالم، قابل قبول، در دسترس بودن و مقرون به صرفه برای مصارف شخصی و خانگی.

تأثیرات منفی بحران کم آبی بر روی محیط زیست کدامند؟

کمبود آب، تأثیرات منفی زیادی بر روی دریاچه ها، رودخانه ها، حوضچه ها، تالاب ها و سایر منابع آب شیرین می گذارد. کمبود آب از چندین طریق از جمله افزایش شوری، آلودگی مواد مغذی و از بین رفتن سیلاب ها و تالاب ها به محیط زیست آسیب می رساند.
بیش از نیمی از تالابهای زمین طی ۱۰۰ سال گذشته نابود و ناپدید شده اند. این تالاب ها تنها به این دلیل اهمیت دارند که زیستگاه های بسیاری از گونه های جانوری همانند پستانداران، پرندگان، ماهی ها، دوزیستان و بی مهرگان می باشند.
فرونشست یا فرو رفتن تدریجی زمین، نتیجه دیگری از کمبود آب است که ۸۰ درصد از آن به دلیل استفاده بیش از اندازه  از آب های زیرزمینی می باشد.
تغییرات اقلیمیِ ناشی از کاهش یا اضافه برداشتِ سفره های آب زیر زمینی و پمپاژ آب فسیلی باعث شده مقدار کل آب موجود در هیدروسفر ناشی از فرآیندهای تعرق و تبخیر افزایش یابد. فرآیندهای تعرق و تبخیر باعث بالا رفتن تجمع بخار آب و افزایش پوشش ابری و در نتیجه عامل اصلی جذب کنندگی تابش مادون قرمز در جو زمین می شود.
به دلیل تغییرات اقلیمی میزان آب شیرین موجود در حال کاهش است. تغییرات اقلیمی باعث ذوب شدن یخچال های طبیعی، کاهش جریان آب رودخانه ها و کوچک شدن دریاچه ها و برکه ها شده است.

دامداری صنعتی

با این وجود که بشر و حیوانات حیات وحش با چالش کم آبی درگیر می باشند، تقریباً ۳۰ درصد آب قابل مصرف جهان برای تولید گوشت و لبنیات به دام ها خورانده می شود. اگر گیاهخوار شوید، شما فقط با نخوردن ۰٫۵ کیلوگرم گوشت به میزان ۶ ماه حمام نکردن، در آب صرفه جویی می کنید.

نقش ما در مقابله با بحران کم آبی چیست؟

برای مقابله با این بحران همه ما باید در قبال این موضوع احساس مسئولیت کنیم و با تغییر در زنگی روزمره خود صرفه جویی در آب را از خانه های خود شروع کرده و این کار ر ا بی اهمیت قلمداد نکنیم. در اینجا مختصراً چند نمونه از راه های صرفه جویی را ذکر می کنیم:

۱- مصرف آب را در آشپزخانه مدیریت کنیم.

حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد آب خانه ها در آشپزخانه مورد استفاده قرار می گیرد. پودر رختشویی و مایع ظرفشویی سهم قابل توجهی از آلودگی آب و فاضلاب را به خود اختصاص داده اند، پس سعی کنیم کنترل شده و به صورت محدود از آنها استفاده کنیم.

برای شست وشوی ظروف ابتدا آنها را در یک ظرف بخیسانیم و بعد از شستن آنها را آبکشی کنیم  و اگر از ماشین ظرف شویی استفاده می کنیم برای ظرف های کم چرب دستگاه را روی کم ترین چرخه تنظیم کنیم و به توصیه های شرکت تولید کننده برای صرفه جویی در مصرف انرژی و آب عمل کنیم. همچنین آب آشامیدنی را در بطری های دربسته و درون یخچال نگه داری کنیم تا مجبور نباشیم برای خنک شدن آب، شیر آب را مدت زمان طولانی باز نگه داریم.

۲- زمان حمام کردن را به حداقل کاهش دهیم.

طبق برآوردهای انجام شده ۱۲۰ لیتر آب در هر بار حمام کردن مصرف می شود. پس برای مقابله با بحران کم آبی سعی کنیم زمان استحام را حدالامکان به حداقل برسانیم. همچنین لوله کشی به حمام باید به صورتی باشد که برای این که آب گرم به حمام برسد کمترین میزان اتلاف آب صورت بگیرد. برای سردوش حمام هم سعی کنیم از سردوش های کاهنده آب استفاده کنیم. برای مسواک زدن و شستن دست و صورت شیر آب را کمتر باز بگذاریم و حتی المقدور این کار را با استفاده از یک لیوان آب انجام دهیم.

٣- از فلاش تانک های معیوب و پرحجم استفاده نکنیم.

سعی کنیم با انجام کارهای ساده مثل قرار دادن بطرهای حاوی شن و ماسه در درون فلاش تانک نصب شده در توالت از مصرف زیاد آب جلوگیری کنیم. چون این فلاش تانک ها حدود ۴۰ تا ۱۰۰ لیتر آب را هدر می دهند.

۴ از چکه کردن سردوش حمام و شیرآب جلوگیری کنیم.

اگر سردوش و شیرآب چکه کنند یا به طور کامل بسته نشوند مقدار زیادی از آب هدر می رود. پس در صورت چکه کردن شیر آب حتما در اسرع وقت آن را تعویض یا تعمیر کنید. حواسمان به نشت آب از لوله های فرسوده کف حیاط، شوفاژها یا کولر در پشت بام هم باشد.

۵- از آب مصرف شده چندباره استفاده کنیم.

بعد از تمیز کردن و شستن میوه ها و سبزیجات از آب شستشوی آنها می توانید برای آب دادن به گلدان ها یا باغچه تان استفاده کنید. حتی آب برنج را نیز دور نریزید چون آبی که برای شست وشوی برنج مصرف می شود برای آبیاری گلها بسیار مناسب است.

۶- برای آبیاری باغچه ها از سیستم قطره ای بهره بگیریم.

باغچه ها و درختانی که نیاز کمی به آب دارند را بی دلیل آبیاری نکنیم. چون علاوه بر تخلیه مواد غنی غذایی خاک باعث افزایش علف های هرز می شود که آب را جذب می کنند. برای غلبه بر بحران کم آبی و برای صرفه جویی در مصرف آب سعی کنیم برای آبیاری باغچه ها از آبیاری قطره ای و چکه ای استفاده کنیم و همچنین آبیاری باغچه را به ساعت های خنک روز موکول کنیم. حتی می توانیم آب باران را به باغچه هدایت کنیم.

۷- برای شست وشوی اتومبیل و زباله زدایی و نظافت از آب لوله کشی استفاده نکنیم.

اولاً سعی کنیم که شست وشوی ماشین را در کارواش انجام دهیم اما اگر دوست دارید خودتان این کار را در خانه انجام دهید سعی کنید با یک یا دو سطل آب این کار را بکنید. اگر در حوالی یا جلوی منزل تان جوی آب رد می شود حتماً با آب جوی ماشین تان را بشویید چون آب تصفیه شده نمی باشد. دوماً از جارو و سایر وسایل تمیز کننده مثل تِی برای تمیز کردن پله های آپارتمان، جلوی درب منزل و کف حیاط استفاده کنید.

بحران آب در ایران شوخی نیست!

ایران در یک منطقه جغرافیایی نیمه خشک و خشک قرار گرفته و میانگین سالانه بارندگی در آن حدود ۲۵۰ میلی‌متر می باشد، درحالی که میانگین جهانی سه برابر بیشتر از میزان بارش در ایران است.

بحران کم آبی

آن طور که آمارهای رسمی نشان می دهند ایران در دل بحران کم آبی قرار دارد و تأمین آب در طول سال های آتی یکی از اصلی ترین چالش‌های این کشور خواهد بود که از دلایل آن می توان به افزایش جمعیت و عدم پراکندگی مناسب آن، هدررفت آب، ضعف مدیریت، ضعف سیاسی سازمان حفاظت از محیط زیست، پایین بودن بهره وری آب، تغییرات اقلیمی، حفر چاه های غیر مجاز و کشاورزی ناکارآمد اشاره کرد. می توان با ترویج سبک زندگی گیاهخواری، جایگزین کردن صنایعی مانند گردشگری و بوم گردی (اکوتوریسم) به‌جای کشت محصولات کشاورزی که به آب زیادی نیاز دارند، توزیع مناسب جغرافیایی جمعیت، تأمین وسایل رفاهی کشاورزان و مدرنیزه کردن بخش کشاورزی، تشکیل تعاونی های مدیریت کشاورزی در هر منطقه و افزایش مشارکت کشاورزان در مدیریت آب و کشاورزی، حفظ و احیای اکوسیستم‌ها، افزایش بهره وری آب و روی کار آوردن افراد متخصص و کارشناس در این زمینه به امید خدا با این بحران کم آبی مقابله کرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *